Ana Sayfa Blog

9 Maddeyle TYT Türkçe Taktikleri

3

Evvela bu yazıyı YGS’ye hemen hemen 50 gün kala yazmış olduğumu bilerek okuyun. Bu yazıda okuyacaklarınız YGS’ye az bir zaman kala ne yapabilirsiniz, son 2 ay taktikleri nelerdir, YGS Türkçede sınav öncesi nerelere çalışmalıyım, YGS Türkçe bu sene zor mu olacak türünden sorulara karşılık olarak hazırlanmış bir yazıdır.

Şu an bu yazıyı okurken gözlerinizin içi gülüyorsa doğru yerdesiniz. Ancak bu yazıyla hayatınızda mükemmel bir değişim beklemeyin. Bu yazı sihirli bir değnek değil. Kim bunu iddia ediyorsa oradan uzaklaşın. Bu işi başarmak istiyorsanız o değnek benim değil sizin elinizde. O değnekle hayatınızın en azından bir kısmına hükmetmeye başlayın. Nasıl mı? Başlayalım o halde.

eğitim sistemi1. “Bu sistem değişiklikleri de hep beni vuruyor zaten.” diye başlayan cümleler kuruyorsanız muhtemelen bu aya kadar birçok derse ya hiç çalışmadınız ya da hedeflediğiniz bölüme ulaşacak kadar çalışmadınız. Haliyle günah keçisi aramaya koyuldunuz. Bu dönemde birçok gencin yaptığı gibi siz de şu an bu günah keçisini sistemin ta kendisi olarak kafanızda belirlediniz. Evet, size katılıyorum. Bu sistem çok kötü bir sistem ama bu YGS-LYS sistemi başarılılarını kendi içinden çıkarıyor. Bu sınavda 150 barajını geçemeyen de sınavda birinci olan da bu sınav sisteminin mahsülleri. O sebeple birilerini suçlamayı bırakıp yumurta kapıya gelmeden (hoş biraz geldi ama) neler yapabileceğinizi düşünmek, tasarlamak.

2. Ben harikalar yaratacağım!

sihirli değnek

Bunu bu YGS için yapabilmek mümkün. Hatta derece yapabilmek bile mümkün. Ama siz bunu bugün kafaya koyduysanız ancak 2016 YGS için değil de 2017 YGS için yapabilirsiniz. Şurada sınava 50 gün gibi kısa bir zaman kaldı. Bugüne kadar ders çalıştırmadıysanız kalan 50 günde ancak aracı devirmekten kurtarabilirsiniz. Gerçekçi olun lütfen. Kendizi kandırmayı da bırakın. Tuvalete gidin, yatağa yatın, dağa çıkın, ne bileyim kendinizle başbaşa kalacağınız bir yere gidin. Ve orada vicdanınıza sorun: Bu sınav için yeteri kadar çalıştım mı? Eğer cevabınız evet ise 50 gün daha dişinizi sıkacaksınız. Eğer cevabınız hayır ise yine 50 gün daha dişinizi sıkacaksınız.

3. Sınav nasıl geçecek? Acaba istediğim yere yerleşecek miyim?

universite hayalleri

Sizce bu tür kaygıları duymak için biraz erken değil mi? YGS’ye var 50 gün, üniversite yerleştirmelerine var 6-7 ay. Neden o günün kaygısını bugünden çekiyorsunuz? Şu anki sınava hazırlık yoğunluğunuz size yetmiyor mu? Bence üniversiteye yerleşmeyle ilgili kaygılarınızı LYS sonrasına erteleyin. Çünkü o zaman kaygı duymak için bol bol zamanınız olacak. Bunun yerine şimdi oturun ve ders çalışın.

4. Nedir bu sınav kaygısı?

sinav kaygisi

Sınav kaygısı “çok çalışan”  bir öğrencinin sınava girdiğinde bildiğim soruyu da yapamayacağım, ya yapamazsam, ya sınav kötü geçerse, ya ailemin isteklerini karşılayamazsam gibi soruların sınav esnasında yakanıza yapışmasıdır. Biyolojik olarak da o an çökersiniz. Aşırı ateş ve ter basar. Yerinizde duramazsınız. Ama burada ufak bir ayrım var, ona dikkat edelim. Sınava çalışmayan öğrencinin sınav kaygısı olmaz. İnsan bildiğini yapamayacağı için kaygı duyar. Fakat çalışmayan öğrenci ne biliyor ki kaygı duysun? Haliyle çalışmayan öğrencinin duyduğu şey sınav kaygısı değil sınav sonrası kaygısıdır. Sınavdan sonra ailem nasıl tepki verecek, çift kale maç yapacaklar mı benimle gibi soruların kaygısıdır.

Sınav kaygısı için birçok yöntem mevcut. Egzersizler gibi. Bu apayrı bir yazı konusu. Eğer yoğun kaygınız varsa hemen bir psiklogtan destek alın.

5. Eksikleri kapatma mevsimi!

tekrar icin ders calisma

Benim tam bu dönem en sevdiğim kısım bu. Tam yarıyıl tatili gelmiş, ders yükü azalmış, yeni konular pek işlenmiyor, ne yapmak gerek? Eski defterleri masaya yatıracaksınız. Hangi konuda ne eksiğiniz var onun listesini çıkaracaksınız. Ve başlayacaksınız eksik konularınızı tekrar etmeye. Türkçenin sarmal bir ders olduğunu defalarca söyledim. Bir konu tam anlamıyla öğrenilmezse ilerde başka bir konuda o bölüm karşınıza çıkar ve sizi bir şekilde tırmalar. Bu sebeple eksiklerinizi mutlaka tamamlayın.

Eksiklerinizi tespit etmek için soru çözebilirsiniz veya deneme yapabilirsiniz. Mühim olan hatalı soruları tek tek ele alıp soru analizi yapmak. Soru analizi yaptıkça eksik konularınızı rahatlıkla görebilirsiniz.

6.  Paragraf idmanınızı arttırın!

Daha evvel şu yazımda paragraf sorusunun nasıl çözüleceğini anlatmış ve başarıyı yakalamak istiyorsak her gün düzenli 20 paragraf çözmemiz gerektiğini belirtmiştim. İşte bugünden itibaren bu işe daha sıkı sarılmanız gerekiyor. Beyin sınava yaklaştıkça daha iyi algılayacaktır. Haliyle düzenli çözeceğiniz 20 soru birkaç ay önce çözdüklerinize göre size daha çok fayda sağlayacaktır. Paragraf yapıştırmaya devam.

7. Dil bilgisi

Dil bilgisinden asla konu eksiğin kalmasın. Tüm konuları tamamla, birer ikişer konu anlatımlı kitap bitir. Arkasından hemen karma dil bilgisine geç. Dil bilgisini en iyi karma dil bilgisi öğretecektir.

Sorular ne kadar karışıksa o kadar öğretici olur.

8. Arkadaşının kim olduğunu söyle sana ne olduğunu söyleyim!

arkadas secimi

Bu dönem akraba ve arkadaş seçimine çok dikkat etmelisiniz. Olumsuz enerji yayan, kendisi için veya sizin için sürekli bir şekilde olmayacak bu iş, millet ne netler yapıyor vs. gibi olumsuz enerji yayan kim varsa ondan uzak durun. Bu enerjiyi kendiniz yayıyorsanız bu süreçte kendinizden de uzak durun o vakit!

9. Çalışmayı bırakma!

basari karikaturKritik dönemde çalışmayı bırakmak, havlu atmak en büyük hatadır. Aslında sıçradınız sıçradınız ve duvarı aşmaya yaklaştınız. Son bir iki sıçrayışta bu duvarı aşacaksınız ama siz maalesef sıçramayı bırakıyorsunuz. Olacak iş mi bu?

Şimdilik size iyi çalışmalar diliyorum. Sorularınız olursa yorum olarak bırakın, dönüş yapayım.

YGS Türkçe Kaynak Kitap Önerisi

7
Yayın Denizi Rehber Dil Bilgisi
Yayın Denizi Rehber Dil Bilgisi

Tüm sınavlarda olduğu gibi YGS’de de kitap seçimi başarıyı sağlayan en önemli etmenlerden bir tanesidir. Bu sebeple bu yazımda sizlere gerek özel derslerimde gerekse sınıf derslerimde kullandığım YGS Türkçe konu anlatımı ve YGS Türkçe soru bankası kitapları isimleri, yayınevleri ile birlikte önereceğim.

Aşağıda önereceğim YGS Türkçe kaynak kitaplarının yazarları, kitapların yayınevleri veya dağıtıcıları ile hiçbir bağım yoktur. Aşağıdaki kitapları temin etmeniz durumunda benim cebime bir lira bile girmeyeceğine emin olabilirsiniz. Amacım siz değerli öğrencilerimin başarı serüvenine bir nebze de olsa katkıda bulunmak.

YGS Türkçe Konu Anlatımı Kitap Önerisi

Fem Simetri YGS Türkçe

YGS Fem Simetri Türkçe
YGS Fem Simetri Türkçe

Fem Dergisi Yayınları‘nın bir yayını olan Simetri serisinin Türkçe konu anlatımlı kitabı benim öğrencilerime en çok önerdiğim kitaplardan bir tanesidir. Bu kitap konuları yüzeysel aldığı için özellikle YGS Türkçeye yeni başlayan öğrencilere Türkçe dersini sevdirecek, pratik bilgiler kazandırırken detayda boğmayacak özelliklere sahip. Özellikle meslek lisesi bölümünden mezun veya Türkçe temeli yok denecek kadar az olan öğrencilerime rehber niteliğinde bir kitap. Bu kaynak kitabın en sevdiğim özelliği ise konu sıralamasının oldukça mantıklı bir şekilde olması.

Dil bilgisi konularının sıralaması ön öğrenmelerin konuların birbiri üzerine inşa edecek özelliklerini tamamlayacak şekilde verilmiş. Ses bilgisi, yazım kuralları ve noktalama işaretleri konusu kitabın en başında alınmış olsaydı çok daha güzel olacaktı. Zira basit ama süreçte bol pratik ile öğrenilecek olan bu konuların dönem başı hafızaya alınması çok güzel olur.

Fem Simetri YGS Türkçenin eleştireceğim bir diğer tarafı da konu sonlarında verilen testlerin yetersiz sayıda olması. Çalakalem hazırlanmış gibi duruyor.  Ancak tüm bunlara rağmen yine de alınıp başucuna konulacak bir kitaptır. 

Yayın Denizi Rehber Türkçe Dil Bilgisi

Yayın Denizi Rehber Dil Bilgisi
Yayın Denizi Rehber Dil Bilgisi

Yayın Denizi diğer birçok yayına göre daha yeni olmasına rağmen piyasaya hakim olmuş yayınlardan bir tanesi. İşler Kitabevi’nin kendi yayını olan Yayın Denizi’nin Türkçe için çıkardığı kitapların tamamını çok beğeniyorum. Bu anlamda öğrencilerimin tamamına Yayın Denizi’nin Türkçe konu anlatımı ve Türkçe soru bankalarının tamamını aldırıyorum. Rehber Türkçe Dil Bilgisi konu anlatımı kitabı da bunlardan bir tanesi. Kitabın hacim olarak gözü korkutmasına aldanmayın. İçindeki bilgiler sizin öğrenmenizi zevkli hale getirecek örnekler ve etkinlikler ile dolu.

Sınav Yayınları YGS-LYS Konu Anlatımı

Sınav Yayınları YGS LYS Türkçe Konu Anlatımı
Sınav Yayınları YGS LYS Türkçe Konu Anlatımı

Yukarıda bahsettiğim iki kitaptan daha kalın, daha karışık olmasına rağmen bilgi doyuruculuğu açısından ilk sıraya alabilirim. YGS Türkçeye yeni başlayanların değil de ileri düzey öğrenmek isteyen, derece yapmak isteyen öğrencilerin eline yakışacak bir kitap. Konuların diğer konularla ilişkisi sık sık kutucuklar halinde verilmiş. Bu da konular arası bağlantıyı öğrencinin zihninde kurmak için güzel bir rehber oluyor. Ancak bu kadar detaya girme bazen sınavla alakası olmayan, ÖSS, YGS ve LYS’de bugüne kadar hiç çıkmamış konu başlıklarının kitapta yer almasına sebep oluyor. Bu kitabın olumsuz yönü. Ancak yine de temin edilebilecek bir kitap.

Altın Anahtar Yayınları

Altın Anahtar YGS LYS Konu Anlatımı
Altın Anahtar YGS LYS Konu Anlatımı

LYS Edebiyat ve YGS Türkçe konuları nın pratik bir şekilde sunumundan oluşan tek kitap. Öğrencilerden daha çok öğretmenlerin elinde görüyorum. Bütün konuların pratik bir şekilde bir arada verilmesi Türkçe, dil ve anlatım öğretmenlerinin işini kolaylaştırıyor. YGS’ye hazırlanan öğrencilerime çok tavsiye etmiyorum. Eğer dershanede, okulda hocanız ilave not tutturuyor ise alabilirsiniz.

Yayın Denizi Paragraf Hız Soruları

Yayın Denizi Paragraf Hız Soruları
Yayın Denizi Paragraf Hız Soruları

Yayın Denizi’nin paragraf konusunda devrim niteliğinde hazırladığı bu kitap her sene öğrencilerime aldırdığım paragraf kitaplarının başında gelir. Daha evvel paragraf bilgisi konusunda “Paragraf Sorusu Nasıl Çözülür” isimli yazımda öğrencilerin paragraf sorularına yeteri kadar önem vermediğini ancak paragraf sorularının YGS Türkçenin yüzde seksen, doksanını oluşturduğunu defalarca söyledim. Yazımı okuyabilirsiniz.

Paragraf çalışmalarına başlamadan evvel Yayın Denizi’nin Paragraf Hız Soruları kitabını aldırıp oradaki konu anlatımı kısmını öğrencilerimle işliyor ve akabinde her güne bir test gelecek şekilde bu kitaptan hız sorularını çözmelerini istiyorum. Bu kitabın en sevdiğim yönü her testin 20 sorudan oluşması. Öğrenci her gün çözeceği bir test ile kendini paragraf çözme konusunda terbiye ediyor ve alışkanlık kazanıyor.

Paragraf Hız Soruları’nın en çok beğendiğim ikinci özelliği ise soru kalitesi. YGS ayarında hazırlanan sorular ile öğrenciyi gerçek sınava çok iyi hazırlıyor. Tabii bu kitap bitince kendime has tekniklerim ile farklı çalışmalar da yaptırıyorum. 🙂

YGS Türkçe Soru Bankası Kitap Önerisi

Soru bankaları konusunda konu anlatımına göre işimiz biraz daha kolaylaşıyor. Daha fazla özgürlük alanı kazanıyoruz. Lafı uzatmadan YGS Türkçe soru bankası önerilerime geçeyim:

Fem YGS Türkçe Soru Bankası

Fem Yayınları -siyasi düşünmeyi bir kenara bırakalım- yayın işini en iyi yapan kurumdur. Bu sebeple FEM adıyla aldığınız bir yayına gözünüz kapalı güvenebilirsiniz. FEM yayınlarına ait soru bankalarını alıp rahatlıkla çözebilirsiniz.

Yayın Denizi

Edebiyat Öğreten Türkçe

Yayın Denizi’nin tüm kitaplarını önerdiğimi söylemiştim. Soru bankalarını da aynı şekilde öneririm. LYS edebiyata gireceklere de katkı sağlayacağını düşündüğüm bu kitap kaliteli sorulardan oluşuyor. Ancak sorularda veya seçeneklerde verilen bilgiler edebiyata çalışan gençlerin kafasının karışmasına, soruyu unutup içeriğe dalmasına sebep olabilir. Aman buna dikkat.

Analitik Türkçe

Soru konusunda sıkıntı çekmeyin, alın çözün.

Sarmal Türkçe

Bu kitabın mantığı ilerleyen sorularda geriye dönüş mantığıyla öğrendiğiniz bilgileri unutmamanız adına tekrar yapmanızı sağlamak. Bu sebeple şiddetle tavsiye ederim.

Sorunlu Bölge Tarama

Piyasadaki birçok yayını çözdünüz, artık yeni ve zor soru bulamıyorsunuz. Daha ince ayrıntıya girmek istiyorsunuz, hız kazanmak için uğraşıyorsunuz. İşte bu kitap tam size göre. Dil bilgisinden ve anlam sorularından gelebilecek zor soru tiplerinin bol bol örneği var. Kesinlikle bu kitabı çözmeden sınava girmeyin.

Benim kitap öneri listem şimdilik bu kadar. Sizin de öneriniz olursa yorum olarak ekleyin ki birlikte değerlendirelim.

Hepinize hayırlı başarılar gençler.

Paragrafta Anlam / Paragraf Bilgisi

5
paragrafta anlam
paragrafta anlam

“Paragraf bilgisi” konusu YGS, LYS edebiyat, ALES, KPSS ve DGS gibi sınavların önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. 2015 YGS’ye kadar anlam sorularından ortalama 30 kadar soru gelmekteydi. Bu da yaklaşık YGS Türkçenin % 75’i demektir. 2015 YGS’de anlam konularına ayrılan soru sayısı 35’e yükselmiş ve Türkçe sorularının içerisinde ağırlığı % 85-90 ‘a kadar yükselmiştir. Hâl böyle olunca ortaya ciddiye alınması gereken bir tablo çıkmaktadır.
Yıllara göre paragraf bilgisi, cümlede anlam ve sözcükte anlam konularının soru dağılımı:

Yukarıdaki tabloyu da göz önünde alarak paragraf sorularının ciddiyetini kavramalı ve “Nasıl olsa bu konuyu hallederim, bu konu çok kolay.” gibi bir tutumdan uzaklaşılmalıdır. Paragrafta anlam konusu da diğer konular gibi –hatta daha fazla- ciddiye alınmalı ve bu konuya bu şekilde yaklaşılmalıdır.

Cevabı sorunun içinde olan kaç tane soru türü vardır? Cevap: Bir tane. O da paragraf sorularıdır. Unutmamalısınız ki paragraf sorularını çözmek için aşırı derecede teknik bilgiye ihtiyacınız yoktur. Basit pratikler ile soruları çözebilirsiniz. ÇÜNKÜ  PARAGRAF BİLGİSİ SORULARINDA CEVAP PARAGRAFIN İÇİNDEDİR.  

ÖSYM’nin hazırladığı tüm sınavlarda paragraf sorularında başarılı olmak istiyorsanız eğer yazdıklarımı satır satır okuyun ve lütfen uygulayın. Yazdığım her satır sizler için ipucu niteliğinde ve başarınızı artıcı nitelikte olacaktır.

ÖSYM 2015 ile birlikte YGS’de paragraf sorularına ufak bir ayar çekmiş, soruların zorluk derecesini ALES düzeyine çekmiştir. Aslında zor demek yerine anlaması zor sorular desek daha doğru olacaktır. Özetle ÖSYM artık okuyan, okuduğunu sorgulayan, düşünen bir üniversiteye hazırlık öğrencisi istemektedir. Bunu da 12 yıllık eğitim hayatı boyunca kitap okumayıp bu sınava hazırlanan öğrenciler değil düzenli kitap okuyan öğrenciler yapmaktadır.
Şimdi paragrafta anlam konusunda izleyeceğimiz sırayı sizlere aktaracağım. Konuları lütfen sırasıyla çalışın.

Paragraf Sorusu Nasıl Çözülür?
Paragrafta Ana Düşünce ve Yardımcı Düşünce
Paragrafta Yapı
Paragrafta Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları

Paragraf Sorusu Çözme Teknikleri

139
paragraf sorusu cozme taktikleri
paragraf sorusu cozme taktikleri

Paragraf sorusu çözmek için aşağıdaki taktikleri mutlaka uygulayın. Öğrencilerimin sık sık “Paragraf sorusu nasıl çözülür?” sorusuna hazırladığım bu yazı size güzel bir rehber niteliğinde olacaktır. Paragraf sorularının nasıl çözüleceği ile ilgili ayrıntılı bilgi her konunun kendi konu anlatımı bölümünde verilecektir. Böylece nokta atışı yapmak, soruna odaklanmak hedeflenmiştir. Biz aşağıda madde madde tüm paragraf soruları için ortak olan çözme yöntemlerini ele alacağız:

1. Paragraf sorusunu ben araba sürmeye benzetiyorum. Araba sürmeyi öğrenmek ile paragraf çözmeyi öğrenmek hemen hemen aynı şeydir. Diyelim ki arabaya ilk defa bindiniz. 20 saat araba sürme hakkınız var. Arabayı 20 saat boyunca kesintisiz bir şekilde kullanabilir misiniz? Mümkün değil. Çünkü 3. saatten sonra ayağınıza kramp girmeye başlayacak ve muhtemelen 5. saatte ayağınızı hissetmeyeceksiniz. Makul olan günde 2 saatten 10 gün boyunca araba sürmektir. Böylece her gün öğrendiğiniz beceri ertesi gün tekrar edilecek ve öğrenme pekiştirilecektir. Buradan paragraf sorusu çözmeye geçelim, günde 100-200 sorundan 1-2 hafta çözeceğiniz paragraf soruları sizin paragraf çözme yeteneğinizi geliştirmek kenara dursun, sizi 1 ay sonra paragraftan tiksindirir hale getirecektir.  Bu sebeple paragraf sorusunu az ama düzenli(uzun vadede) çözmek sizi başarıya ulaştıracaktır.   Benim formülüm günde 20 paragraf sorusu.  Bu demek oluyor ki, çalışmaya temmuz ayında başlayan bir öğrenci YGS’ye kadar 9 ay boyunca ortalama 5.000 (beş bin) paragraf sorusu çözecek ve piyasadaki tüm paragraf sorularına aşina olacaktır.

O halde diyoruz ki; ekmek gibi, su gibi, yüz yıkamak gibi bir faaliyet: GÜNDE 20 PARAGRAF SORUSU.

2. Türkçe öğretmenleri paragraf bilgisi konusuna son yıllarda eğilmeye ve paragrafla ilgili özel kitaplar yayımlamaya başlamıştır. Ancak piyasada soru kalitesi bakımından ÖSYM’ye yakın paragraf kitabı yok diyebiliriz. Peki biz ne yapacağız? Sizin yapacağınız şey ÖSYM’nin hazırlamış olduğu tüm sınavların çıkmış Türkçe sorularını temin edip oradaki paragraf sorularını çözeceksiniz. ÖSYM’nin tüm sınavlarındaki Türkçe sorularını aynı komisyonun hazırladığını düşünürseniz bu taktik ile ÖSYM sorularına aşina olacaksınız. Ayrıca soru sıkıntısı çekmeyeceksiniz. Önerim özellikle ALES paragraf soruları çözmeniz yönünde olacaktır.

3. 2-3 ay boyunca yukarıda bahsettiğim teknikle (günde 20 soru ile) paragraf sorusu çözdünüz diyelim. Bunun hemen arkasından harikalar yaratmayı beklemeyin. Zira siz aslında 12 yıllık eğitim hayatınızda yapmanız gereken işi 9-10 aya sığdırdınız. O sebeple hemen ilerleme beklemeyin ve sabredin. Bir iki ay daha sabredince bir bakmışsınız paragraf uzmanı olmuşsunuz!

4. Genelde benim öğrencilerim 12. sınıfın başında hemen üç beş kitap okuyarak paragraf konusundaki eksikliklerini gidermeye çalışırlar. Ancak malumunuz paragraf konusu öyle üç beş kitapla olacak iş değildir. Yok illâ okumak istiyorum derseniz deneme, gezi yazısı, röportaj, mülakat ve fıkra türünde eserler okuyun ki anlama kapasiteniz genişlesin.

5. “Ben paragraf sorusu çözemiyorum.” diye isyan ediyorsanız aklınıza şunu getirin: “Hangi sorunun cevabı kendi içindedir?”, “Cevabı içinde olan başka soru türü var mı?”. Basit bir motivasyon yöntemi.

6. ÖSYM sizden ideal okuyucu olmanızı ister. İdeal okuyucu paragrafta verilen bilgilerin dışına çıkmaz, olaylara öznel bakmaz; ÖSYM nasıl bakmamızı istiyorsa öyle bakar. İdeal okuyucu olursanız bu iş tamamdır.

7. Paragraf sorusu çözerken paragrafın tamamının altı, üstü, sağı veya solu çizilmez. Kalemle cümlelerin altını çizerek okumaya çalışırsanız beyniniz gözlerinizin değil kalemin hızına odaklanır ve hiçbir zaman okuma süresi açısından ilerleme sağlayamazsınız. Aynı şekilde sesli okumak da hızınızı yavaşlatır.

8. Paragraf sorusuyla ilgili önemli gördüğünüz yerlerin altını çizin, yuvarlak içine alın vs. Bu soruyu daha kolay çözmenizi sağlar.

9. Paragraf sorularında dikkat hataları çoğunlukla soru kökünü tam okumamaktan kaynaklanır. Sınav esnasında heyecandan soruları doğru okuyamayabiliriz. Bu sebeple soru kökünün sonunu okumadığımız için değinilmiştir’i değinilmemiştir, varılabilir’i varılamaz gibi görebiliriz. Çözüm ne? Çok basit,  her sorunun soru kökünün son kelimesini yuvarlak içine alırsanız alışkanlık edinirsiniz ve bir daha dikkat hatası yapmamayı öğrenirsiniz. 

10. Paragraflar bir sayfanın tamamını kaplıyorsa şanslısınız demektir. Paragraf uzadıkça soru kolaylaşır. Bu uzun paragraflar genelde bir düşünce yazısı değil olayların anlatıldığı metinlerdir. Olaylar hafızada daha kolay kaldığı için uzun paragraflar diğer paragrafa göre daha kolaydır.

11. Paragraf sorularında soru kökünü okumadan paragrafı okumak bize zaman kaybettirir. Zira hedefsiz, neyi aradığımızı bilmeden yaptığımız okumalar amaçsız olacağı için aklımızda pek kalmaz. Bunun yerine önce soru kökünü okursak paragrafta neye bakacağımızı, sorunun bizden ne istediğini biliriz ve paragrafı ona göre okuruz. Zaman kazanırız.

12. ÖSYM’nin paragraf soruları için standart bir insan tipi vardır. Bu insan tipi nesnel, olaylara kendi açısından bakmayan, metinde hangi bakış açısı varsa o bakış açısı ile olaya bakandır. Bu tipe girdiğiniz an soruların tamamını doğru yaparsınız.

13. ÖSYM’nin Türkçe sorularını sürekli aynı komisyonun hazırladığını düşünürsek ÖSYM’nin yaptığı tüm sınavlardaki Türkçe sorularını çözmek bize hem paragrafta anlam hem de diğer anlam konularında sözcükte anlam, cümlede anlam) pratiklik kazandıracaktır. En kötü ihtimalle son 5-6 yılın çıkmış sorularını çözmek size ÖSYM’nin mantığını kavramada büyük yardım sağlayacaktır. Benim şahsi önerim son 5 yılın ALES sorularını mutlaka çözmenizdir. Daha zor olduğu için daha öğretici olacaktır.

14. Paragraf sorularında karşımıza anlamını bilmediğimiz kelimeler, kavramlar çıkıyorsa mutlaka ama mutlaka anlamına bakılmalı. Çünkü ÖSYM bazı kelimeleri kullanmayı özellikle sever: salt, salık vermek gibi.

15. Gelelim son maddeye. Son madde hem paragraf sorularının çözümü hem de diğer soruların çözümü ile ilgili. Sınavlarda kullanacağınız bir yöntemden bahsetmek istiyorum size: TURLAMA TAKTİĞİ.

TURLAMA TEKNİĞİ

Turlama Taktiği Nedir ve Nasıl Kullanılır?

Turlama taktiği tüm sınavı birkaç turda çözmektir. Farklı kullanım şekilleri vardır.

Kullanım Şekli 1: Sınav sorularını çözmeye Türkçe testinden başlıyorsunuz. Bütün soruları sadece bir kere okuyarak çözebildiğinizi çözüyorsunuz, çözemediğinizin yanına işaret koyup geçiyorsunuz. Yine iki şık arasında kaldığınızda da iki şıkkın yanına işaret koyup soruyu geçiyorsunuz. Diyelim ki 40 sorudan 20 tane çözemediğiniz var. Bu doğaldır. İkinci tura başladığınızda da daha dikkatli bir şekilde, aynı soruyu bir defa okuyarak ilerliyorsunuz. Boş kalan soru sayınız 4-5’e kadar düşecektir. Üçüncü tura geçtiğinizde de bu kalan soruları çözüyorsunuz.

Kullanım Şekli 2: Bütün sınavları birinci turda çözüyorsunuz. Çözemediğiniz soruları ikinci turda ve sonra üçüncü turda çözüyorsunuz. Bu kullanım şeklinin ilkinden farkı, ilkinde her dersi kendi içinde turlama yaparak bitirmeyi esas alır. Yani Türkçeyi 3 turda çözersiniz ve matematiğe geçersiniz. Matematiği de 3 turda çözersiniz, Fen’e geçersiniz gibi. Bu kullanım şeklinde ise 1. turda Türkçe, matematik, fen bilimleri biter, ikinci turda bu derslerin üzerinden tekrar geçersiniz. Benim şahsi önerim 1. kullanım şeklini uygulamanız.
Peki turlama taktiğinin faydası nedir?

Turlama taktiği daha az yorulmanız ve daha hızlı soru çözmeniz üzerine tasarlanmış bir yöntemdir. Faydaları şöyledir:

1. Özellikle Türkçe sınavları ve hatta paragraf soruları okuduğunu anlama üzerine kurgulandığı için ve metni okurken zihnimizden elli farklı düşünce geçtiği için soruya o an tam odaklanamayabiliriz ve soruyu çözemeyebiliriz. İkinci turda bu soruya tekrar döndüğümüzde daha fazla ısınmış olacağız ve konsantremiz daha yoğun olacak. Haliyle soruyu daha kolay çözeceğiz.

2. Paragraf sorularında aynı paragrafı ikinci kere okumak sizi çözümden uzaklaştıracaktır. Kafanızı daha da karıştıracak ve yanlış yapma ihtimaliniz artacaktır.

3. Aynı soruyu iki kere okumak size zaman kaybettirecektir. Muhtemelen inatlaşıp ikide kalmayız ve üç dört, hatta beş kere soruyu okuruz. 40-50 saniyede çözülecek bir soruyu 4-5 dakikada çözmeyi başarırız.

4. Soruyu bir kere okuyup geçmeniz sizi yormayacağı için ikinci turda daha dinç olarak daha fazla soru işaretlemiş olacaksınız.

Paragraf sorularının tamamını doğru yapmak istiyorsanız bu bilgiler sizin için altın değerindedir. Kafanıza takılan bir nokta varsa yorum olarak yazın ve değerlendirelim.

Zarflar Konu Anlatımı – Zarf (Belirteç) Nedir?

6
zarf nedir
zarf nedir

Zarf ( Belirteç ) konusu sözcük türlerinin en çok korkulan konusudur. Çok korkulmasına rağmen pek de zor olmayan bu konuyu aşağıda tüm ayrıntıları ve pratik yöntemleri ile birlikte anlatacağız.

Sıfatlar konusunu anlatırken pratik olarak bir ismin bir başka ismi nitelediğinde sıfat, bir ismin bir eylemi nitelediğinde veya belirttiğinde ise ZARF görevinde kullanıldığını söylemiştik. Bu çok kilit bir bilgi. Şimdi bu bilgiyi biraz açacağız.

  Bir sözcük, bir fiili, fiilimsiyi, sıfatı, adlaşmış sıfatı veya zarfı nitelediği/belirttiği zaman zarf olur.  

 

UYARI

Zarflar konusu fiil, fiilimsi, sıfat, adlaşmış sıfat gibi sözcük türleri ile bağlantılı olduğu için bu konuları iyi bilmemiz gerekir. Bizce bu konulara kısaca göz atmakta fayda var.

Zarflar veya diğer adıyla belirteçler bir eylemi, eylemsiyi, zarfı veya sıfatı belirten, onları pekiştiren veya onların durumunu bildiren sözcüklerdir.  Zarflar, cümlenin ögesi olarak sadece zarf tümleci olurlar ve çoğunlukla çekim eki almadan kullanılırlar.   Aşağıdaki örneklere göz atalım:

Gecenin karanlığında, İstanbul’u hüzünle seyrediyordu. ( Nasıl seyrediyordu? Hüzünle seyrediyordu. “Seyretmek” sözcüğü burada fiildir. “Hüzünle” sözcüğü de zarftır. Zarf, fiili nitelemiştir. )

İyi kaçan bir araba almak en büyük hayalim. (Nasıl kaçan? İyi kaçan. “Kaçan” sözcüğü fiilimsidir. “İyi” sözcüğü zarftır. Zarf fiilimsiyi nitelemiştir.)

Acayip güzel bir yöntem buldum. (Nasıl yöntem? Güzel yöntem. Burada güzel sözcüğü bir ismi nitelediği için sıfattır. Ne kadar güzel? Acayip güzel. Burada “acayip” sözcüğü bize sıfatın derecesini söylediği için zarftır. )

Çok yaşlılar artık meclisten çekilmeli, yönetimi gençlere bırakmalı. (“Yaşlılar” sözcüğü burada adlaşmış sıfattır. Ne kadar yaşlılar? Çok yaşlılar. Burada “yaşlılar” sözcüğü adlaşmış sıfattır. “Çok” sözcüğü de adlaşmış sıfatın derecesini bize söylediği için zarf olur. )

Bence bu konuda çok güzel konuştu. ( Nasıl konuştu? Güzel konuştu. Burada “güzel” sözcüğü bir fiili nitelediği için zarf görevinde kullanılmıştır. Ne kadar güzel? Çok güzel. Burada da “çok” sözcüğü bir zarfın derecesini belirttiği için yine zarf görevinde kullanılmıştır. Demek ki burada iki adet zarf vardır.)

1. Durum Zarfları ( Hal Belirteci, Niteleme Belirteci )

Fiillerin ve fiilimsileri durum yönünden belirten sözcüklere durum zarfı veya durum belirteci denir. Eyleme veya eylemsiye sorduğumuz “Nasıl?” sorusuna cevap verir.

Durum Zarfı Örnekleri

Verdiğim soruları hızla çözüyordu. ( Nasıl çözüyordu? Hızla. “Hızla” sözcüğü durum zarfıdır.

Ankara’nın sorunları günden güne büyüyordu. (Nasıl büyüyordu? Günden güne. )

Hayvanlara kötü davranmayı alışkanlık haline getirmişti. (Nasıl davranmayı? Kötü davranmayı. “Kötü” sözcüğü durum zarfıdır. Burada dikkat ederseniz durum zarfı bir fiilimsiyi nitelemiştir.)

Gerçekten iyi konuştun. (Nasıl konuştun? İyi.)

Ona böyle davranmamalısın.

Beşiktaş bu sezonu gerçekten kötü geçirdi.

Onun tek istediği kahkahayla gülebilmekti.

Biz içten sevmeye yemin etmiş insanlarız.

Hepinizle birer birer konuşacağım.

Yemekleri üçer üçer dağıtalım.

UYARI 1

Bazı sözcükler fiilin ya da fiilimsinin hemen yanında yer almayabilir. Ancak anlam olarak fiille veya fiilimsi ile ilgili olabilir. Özellikle “hiç” sözcüğüne çok dikkat edin.   “Hiç” sözcüğü bir ismin önünde yer alsa dahi anlamı fiille ilgili olduğundan zarf görevindedir.  

Çocuklarına karşı hiç adil davranmıyorsun. ( Bu örneğe lütfen dikkat edelim. “Hiç” sözcüğü “adil” sözcüğü ile değil “davranmıyorsun” sözcüğü ile bağlantılıdır. Nitekim fiile sorduğumuz “nasıl?” sorusuna cevap verecektir. Nasıl davranmıyorsun? Hiç.)

Hiç eve gelmedi. ( Nasıl gelmedi? Hiç. )

 

UYARI 2

Kesinlik, olasılık vs. bildiren sözcükler eğer bir fiille veya fiilimsi ile bağlantılı kullanıldıysa zarf görevinde kullanılmış demektir.

Elbette seni görmeye geleceğim. (Nasıl geleceğim? Elbette. Burada “elbette” sözcüğünün kesinlik bildirdiğine ve “geleceğim” fiilinin durumunu belirttiğine dikkat edelim.)

Lütfen benimle öyle konuşma.

Mutlaka çalışmalısın.

Bazen gelir bazen gelmez.

Seni sık sık ararım.

Gelse gelse beş ton gelir.

2. Zaman Zarfları

Eylemi veya eylemsiyi zaman yönünden bildiren sözcüklere zaman belirteci denir. Eyleme veya eylemsiye sorduğumuz “Ne zaman?” sorusuna cevap olarak aldığımız sözcüklerdir.

Zaman Zarfı Örnekleri

Bu davranışlarının sebebini seninle akşam görüşeceğiz. (Ne zaman görüşeceğiz? Akşam.)

Yazları İstanbul’da geçiriyorum. (Ne zamanları? Yazları.)

Pazartesi günü deneme olacaksınız. (Ne zaman? Pazartesi günü.)

Sizin verdiğiniz ödevleri sabaha kadar masa başından kalkmadan çözdüm.

Gece başlayan yağmur sele neden oldu. (Ne zaman başlayan? Gece.)

UYARI

Zaman zarfları çekim eki alsalar bile fiile veya fiilimsiye sorduğumuz “Ne zaman?” sorusuna cevap verdikleri sürece zaman zarfıdır.

Hafta sonları pikniğe gitmeyi çok severiz.

Çarşamba akşamları balık yeriz.

 

3. Yer – Yön Zarfları

Fiilleri veya fiilimsileri yer yön bakımından belirten sözcüklerdir. Fiile veya fiilimsiye sorduğumuz “Nereye?” sorusuna aldığımız cevaptır ancak   yer yön zarfı daima yalın halde bulunur. Eğer herhangi bir çekim eki alırsa zarf olmaz isimleşir. ÖSYM sorularında yer yön zarfından soru gelen nokta budur. Buna çok ama çok dikkat edelim.  

Yer Yön Zarfı Örnekleri

Oğlum hemen aşağı gelir misin? (Nereye? Aşağı. Dikkat ederseniz aşağı sözcüğü herhangi bir çekim almadığı için yer yön zarfıdır. Ayrıca bu sözcük cümlenin ögeleri açısından zarf tümleci görevi görür.)

Sakın aşağı bakma.

Lütfen içeri gelin.

Ben temizlik yapacağımda dışarı çıkmalısın.

Böyle davranmayı bırakmazsan yukarı geleceğim.

Hepiniz yan dönün.

Oğlum hemen aşağıya gelir misin? (Burada dikkat ederseniz yer yön bildiren sözcük yönelme hali eki alarak “aşağıya” olmuştur. Burada artık zarf görevinde değil isim görevinde kullanılmıştır. Ayrıca bu sözcük cümlenin ögeleri açısından dolaylı tümleç görevi görür.)

Herkes yana dönsün. (-a yönelme hali ekini almış ve isimleşmiştir. Cümlenin ögeleri açısından dolaylı tümleç yani yer tamlayıcısı olur.)

Yukarıya geliyorum. (Yönelme hali ekini almış, isimleşmiştir. Cümlenin ögeleri açısından dolaylı tümleç yani yer tamlayıcısı olur.)

Aşağıya bakma lütfen. (İsim, dolaylı tümleç.)

Onlar dışarıya çıktılar. (İsim, dolaylı tümleç.)

İçeriye gelsenize. (İsim, dolaylı tümleç.)

UYARI

Yer yön bildiren sözcükler bir fiilden veya fiilimsiden önce değil de bir isimden önce gelirse o halde sıfat olurlar.

Yukarı gel. (Burada fiilin önünde geldiği için ve ek almadığı için ZARF görevindedir.)

Yukarıya gel.( Burada da fiilin önündedir ancak ek aldığı için İSİM (AD) görevindedir.)

Yukarı mahallede bir ev yanıyor. (Burada ise “yukarı” sözcüğü bir ismin önüne geldiği için SIFAT görevinde kullanılmıştır.)
Aşağı bak. (ZARF görevinde.)

Aşağıya bak. (İSİM görevinde.)

Aşağı bakkala git. (SIFAT görevinde.)

4. Azlık – Çokluk / Miktar Zarfı

Bir fiilin, fiilimsinin, sıfatın, adlaşmış sıfatın veya zarfın miktarını/ ölçüsünü gösteren zarflara miktar zarfı veya azlık çokluk zarfı denir.

Az, çok, azıcık, bir hayli, epey, epeyce, pek, fazla, denli, daha ve en gibi sözcükler en çok kullanılan miktar zarflarıdır.

Muhatabımız olan sözcüğe soracağımız “Ne kadar?” sorusuna alacağımız cevap bize miktar zarfını verecektir.

Miktar Zarfı Örnekleri

Sabahtan beri o küçüçük bedeniyle, o kocaman çuvalları epeyce taşıdı.

Fazlasıyla tanınan o sanatçıyı halk bağrına basmıştı.

Kaan, oldukça güzel bir arabayla yanımıza geldi.

Çok yaşlılara hizmet vermek hepimizin görevidir.

Bugün yine çok güzel görünüyorsun.

I. cümlede taşıdı fiiline sorduğumuz “ne kadar?” sorusunun cevabı bize epeyce sözcüğünü veriyor. Epeyce sözcüğü burada miktar zarfıdır.

II. cümlede tanınan fiilimsisine sorduğumuz “ne kadar?” sorusunun cevabı bize fazlasıyla sözcüğünü veriyor. Fazlasıyla sözcüğü burada miktar zarfıdır.

III. cümle en çok karıştırdığımız türden bir cümle. Burada güzel sözcüğü bir ismi yani araba sözcüğünün nitelemiştir. Dolayısıyla sıfat görevinde kullanılmıştır. Biz sıfata “ne kadar?” sorusunu sorduğumuzda da alacağımız cevap miktar zarfı olur. Güzel sözcüğüne “ne kadar?” diye sorduğumuzda oldukça cevabını alıyoruz. Demek ki oldukça sözcüğü burada miktar zarfı olarak kullanılmıştır.

IV. cümlede de adlaşmış sıfatın derecesini söyleyen bir miktar zarfı vardır. Yaşlılar sözcüğü burada adlaşmış sıfattır. Yaşlılar sözcüğüne “ne kadar?” sorusunu sorduğumuzda çok cevabını alırız. Çok sözcüğü miktar zarfı olarak kullanılmıştır.

V. cümlede güzel sözcüğü durum zarfıdır. Güzel sözcüğüne sorduğumuz “ne kadar?” cevabı da bize miktar zarfını verir. Alacağımız cevap çok sözcüğüdür. Demek ki çok sözcüğü de miktar zarfıdır.

Diğer örnekler

Acayip güzel bir gündü.

Çok yoruldum, şurada biraz soluklanayım.

Bugün biraz görüşebilir miyiz?

Yediğin yemekten bana da azıcık verir misin?

Oldukça ihtişamlı bir kütüphanesi vardı.

Çok tatlı bir çocuğu var.

UYARI

“daha” ve “en” sözcükleri içerdikleri anlam itibariyle ÜSTÜNLÜK ZARFI olarak isimlendirilir.

Daha güzel günler bizi bekliyor.

Daha büyük bir ev bulamadınız mı?

Bu kadarla kurtaramazsın, daha çalışmalısın.

En büyük asker bizim asker.

Çocuğunuzun geleceği için en önemli konu budur.

Sınıfın en adaletli çocuğu Ömer’dir.

5. Soru Zarfı

Fiilleri veya fiilimsileri soru yoluyla belirten sözcüklerdir.

Nasıl, niçin, neden, niye, ne, ne zaman, ne kadar gibi soru sözcükleri çoğunlukla soru zarfı olarak kullanılır.

– Soru sözcüğüne verilen cevaplar herhangi bir zarf türü ise o soru sözcüğü soru zarfıdır.

Soru Zarfı Örnekleri

En kestirme yoldan nasıl gelebilirim?

Niçin yüzüme bakmıyorsun?

Neden beni yüzüstü bıraktın?

Niye telefonlarıma cevap vermiyorsun?

Allah aşkına ne bağırıyorsun?

Ne zaman görüşebiliriz?

Ne kadar elma alayım?

UYARI

“Ne?” soru sözcüğü sebep sorduğunda soru zarfı isim sorduğunda soru zamiri olur.

Ne gülüyorsun? (Neden gülüyorsun anlamında sebep soruyor. Soru ZARFI)

Ne alayım sana? (İsim soruyor. Soru ZAMİRİ)

Cümlede Anlam

0
cumlede anlam

Cümlede anlam konusu YGS, LYS, KPSS ve ALES Türkçenin anlam bölümündeki üç konudan bir tanesidir. Cümlede anlam konusu yukarıda saydığım sınavlarda çıkan konular içerisinde en önemlilerinden bir tanesidir. Çünkü hem cümlede anlamla ilgili bağımsız sorular gelmekte (neden sonuç cümleleri, amaç cümleleri, beğenme cümlesi, eleştiri cümlesi, doğrudan anlatım vb. gibi.) hem de paragrafta anlam sorularını çözebilmek için sözcükte anlam ve cümlede anlam konusunu iyi bilmek gerekmektedir. Ayrıca birçok öğrencimizin zorlandığı anlatım bozukluğu gibi konuların temelinde de sözcükte anlam ve cümlede anlam konusu vardır.   Bu sebeple anlam konularından her gün düzenli 20-30 soru çözmeniz YGS Türkçede ve diğer sınavlarda işinizi çok ama çok kolaylaştıracaktır.   Geçelim konumuza:

Bir duyguyu, düşünceyi veya eylemi anlatma amacıyla sözcüklerin bir araya gelerek oluşturdukları yargı bildiren söz grubuna cümle (tümce) denir.

YGS Türkçede cümlede anlam konusundan karşınıza gelecek sorular daha çok cümlenin konusu ve yargısı, cümleler arası anlam ilişkileri ve cümle yorumu şeklinde olmaktadır.

Cümlede anlam konusu diğer konular gibi çok ayrıntılı alt başlıklar içeren bir konu değildir. Bize verilen bir cümlenin mesajını, ifade ettiği duyguyu, düşünceyi, anlatmak istediğini iyi tespit etmemiz gerekmektedir. Bunu başardığımız an cümlede anlam sorularının tamamını yaparız. Anlam ayrımını yapabilmek için bol soru çözmek gerekir. Şimdi bunu bir örnekle anlatayım:

“Leylâ ile Mecnûn”
“Leylâ ve Mecnûn”

Yukarıda iki farklı bağlaçla birbirine bağlanan Leylâ, Mecnûn isimlerini görüyorsunuz. Dilimizin gündelik kullanımlarına göre “ve” bağlacı da “ile” bağlacı da aynı işlevi görmektedir. Ancak bu iki ifadeye baktığımızda aralarında anlam açısından bir fark olduğunu görebiliriz. “Leylâ ve Mecnûn” derken her ikisinin ayrı birer birey, sırayla söylenmiş sıradan iki isim gibi olduğunu görebiliriz. Ancak “Leylâ ile Mecnûn” dediğimiz zaman iki kişinin birbirine ait olduğunu, birbiriyle sürekli anıldığını, aralarında bir birliktelik olduğunu anlarız. Demek ki bu iki bağlaç bile birbirinden farklıdır. İşte anlam konusu bu anlam ayrımlarını bildiğimiz ölçüde bizi başarıya götürecektir.

Ben aşağıda en çok sorulan 25 adet anlam ayrımını teker teker örnekleriyle birlikte anlatmaya çalıştım. Ancak siz sorularda bundan çok daha fazlasını göreceksiniz. Bu sebeple sürekli tekrar ettiğim gibi lütfen bol soru çözün. Anlam sorularından soru çözmeyi pek sevmeyiz. Çözmeden de halledilebilecek zannederiz ancak   pratiklik kazanmak adına lütfen bol soru çözelim.  

Olumlu ve Olumsuz Cümle, Soru ve Ünlem Cümlesi

6
olumlu, olumsuz, soru ve ünlem cümlesi
olumlu, olumsuz, soru ve ünlem cümlesi

Olumlu Cümle

Yüklemi çekimli eylem olan cümlelerde eylemdeki işin gerçekleştiğini, gerçekleşeceğini, yapıldığını, yapılacağını; yüklemi isim olan cümlelerde ise bahsedilen durumun var olduğunu, bulunduğunu belirten cümlelere olumlu cümle denir.

Olumlu Cümle Örnekleri

Akşam size gelmeyi düşünüyoruz.
Seninle birlikte şöyle kafa dinleyeceğimiz bir yere gitsek.
Cebimde bugünü çıkaracak para var.
Dedem ben çocukken ölmüş.
Arkasına bakmadan gitti.
İnsanlık tarihi boyunca hep savaşlar vardır.
Para ve din insanların tarih boyunca uğruna savaş yaptığı en büyük olgudur.
Sınıfın en çalışkanı Ali’dir.
Baharda en sevdiğim çiçekler taze açmış laledir.

UYARI

“Ölmek” sözcüğünün olumsuz bir anlamı olabilir. Ancak ölmek bir eylemdir ve ölme eylemi gerçekleştiği için olumlu cümle olarak ele alıyoruz.

Olumsuz Cümle

Yüklemi çekimli eylem olan cümlelerde eylemdeki işin gerçekleşmediğini, gerçekleşmeyeceğini, yapılmadığını, yapılmayacağını; yüklemi isim olan cümlelerde ise bahsedilen durumun var olmadığını, yok olduğunu belirten cümlelere olumsuz cümle denir.

Olumsuz Cümle Örnekleri

Yüklemi eylem olan cümlelerde olumsuzluk eki “-ma, -me” ve geniş zamanın olumsuzu “-mez” kullanılır.

Zaman hiçbir zaman yerinde saymaz.
Gidene dur denmez.
Kalana git denmez.
Sıcak havalarda ders çalışmayı hiç sevmiyorum.
Lütfen bugün bir daha beni aramayın.
Ona ne söyleyeceğimi bilmiyorum.
Altı gün yaşamaz dedikleri adam ölmedi.

Yüklemi isim olan cümleleri olumsuz yaparken “-sız” ekini veya “değil, yok” gibi sözcükleri kullanırız.

İnan bu durumu atlatacak gücüm yok.
Bu konudaki muhatabınız ben değilim.
Bu yemek çok tuzsuz.
Adam oldukça bilinçsizdi.
Onun ne yaptığı belli değil.

Anlamca Olumlu Biçimce Olumsuz Cümle

Yüklem olumsuzluk ekiyle çekimlendiği halde cümlenin anlamı olumludur.
Onu sevmiyor değilim. (Seviyorum.)

Bu konuda ona hak vermiyor değilim. (Veriyorum.)

Bu parayla neler yapılmaz! (Yapılır.)

Ben onun ne mal olduğunu bilmez miyim? (Bilirim.)

Anlamca Olumsuz Biçimce Olumlu

Herhangi bir olumsuzluk eki almamış olmasına rağmen anlamın olumsuz olması durumudur.

Ne sevenim var ne soranım. (Sevenim de yok soranım da yok.)

Ne hasta bekler sabahı ne taze ölüyü mezar. (Hasta sabahı beklemez, mezar da taze ölüyü beklemez.)

Bu konuşmalardan sonra inanabilirsen inan. (İnanma.)

Ulan günde 1.000 soru çöz de göreyim. (Çözemezsin.)

Soru Cümlesi

Soru anlamı taşıyan, muhatabından bir cevap bekleyen, bir onaylama ve red bekleyen cümlelerdir. Bir cümle farklı farklı yollarla soru anlamı kazanabilir. Soru cümlelerinin sonunda soru işareti kullanılır.

“mı / mi” soru edatı /eki cümleye soru anlamı katabilir.
Bugün gelecek misin?
Sence sınava yeteri kadar çalıştın ?
Mutluluk sence istediğin her şeye sahip olmak dır?
Gidelim mi, gitmeyelim mi?
Onu sevdiğini herkesin içinde mi söyledin?
Bildiğim tüm gerçekleri unutacak yım?

Sıfat türündeki sözcükler cümlede soru sıfatı görevinde kullanılarak cümleye soru anlamı katabilir.

Nasılfirma bu böyle?
Nasıl bir ev istiyorsunuz?
Hangi marketten alışveriş yapıyorsunuz?
Hangi marka bezi kullanıyorsunuz?
Kaç gün kalacaksınız orada?
Kaçıncı sokaktan sağa döneceğiz?
Kaçar kişilik yaptırdın yemekleri?

Soru zamirleri de cümleye soru anlamı katabilirler.
Benimle ne konuşacaksın?
Kim bu cennet vatan uğruna olmaz ki fedâ?
Hangisi güzel sence?
Hangilerini alacağıza henüz karar veremedin mi?

Soru zarfları da cümleye soru anlamı katabilir.
Neden saçların beyazlamış arkadaş?
Niçin ben seni arıyorum?
Nebağırıp duruyorsun sen öyle?
Ne zaman geleceksiniz?

Bazı cümlelerde tonlama ve vurgu yoluyla da soru anlamı sağlanabilir. Genelde Türkçenin farklı bölgelerdeki ağızlarında bu yöntem kullanılır.

Buraya çöp dökülür. (Bu cümleyi okurken son kelimeyi “dökülüüüür” şeklinde okuyarak “dökülür mü” soru anlamı sağlanabilir.)

Sözde Soru Cümlesi

Bazı cümleler biçim olarak soru cümlesi gibi gözükse de anlam olarak soru anlamı taşımayabilir. Bu tarz cümlelere sözde soru cümlesi denir. Sözde soru cümlelerinin sonuna soru işareti konmaz. Cümlenin anlamında vurgulama olduğu için soru işareti yerine ünlem işareti kullanılabilir.

Bana bunları nasıl söylersin!
Ben onun ne mal olduğunu bilmez miyim!
Ne gideceğim onun yanına!

Ünlem Cümlesi

Mutluluk, sevinç, öfke, kızgınlık, heyecan, şaşırma, korkma gibi duyguları yüklediğimiz cümleler ünlem cümleleridir. Ünlem cümleleri bazen ünlem bildiren sözcüklerle (eyvah!, tüh! vb.) oluşturulabileceği gibi cümlenin anlamında da verilebilir.

Ünlem bildiren kelimelerden sonra ünlem işareti kullanılabileceği gibi ünlem işareti cümlenin sonunda da kullanılabilir.

Hey! Güzeller güzeli.
Sana bir daha bu adamla konuşmayacaksın demedim mi yahu?
Eyvah, ocakta yemeği unuttum!
Tüh! Şimdi o kadar yeri baştan yazacağız.

Neden Sonuç, Amaç Sonuç ve Koşul Cümleleri

20

Neden Sonuç Cümleleri (Sebep Sonuç , Yargı Gerekçe)

Birden fazla yargı bildiren cümlelerde bir yargı diğerinin nedenini, gerekçesini , sebebini söylerse bu tarz cümleler neden – sonuç cümleleri olarak karşımıza çıkar. Bir yargının gerçekleşme nedeni söylendiği için “Neden, Niçin?” gibi sorulara cevap alırız. Cümle yapısı kurulurken “çünkü, diye, ki, için, -diği için, -diğinden, -den dolayı, -den ötürü, -den sebeple, nedeniyle” gibi bağlaç veya ekler kullanılırız.

Neden – Sonuç Cümlesi Örnekleri
Kar tatili olduğu için sınavlar ertelendi. (Sınavlar neden ertelendi? Kar tatili olduğu için.)

Yeteri kadar çalışmadığından sınavı kazanamadığını kendisi de biliyor. (Neden sınavı kazanamadı? Yeteri kadar çalışmadığı için.)

Sen gelmedin diye penceremde çiçek açmadı.

Geleceğimi biliyordu ki benden önce çıktı. ( Neden benden önce çıktı? Geleceğimi bildiği için.)

Zorlansa da çok sevdiği için o okulu bitirebildi.

Yola erken çıkacağından ötürü erken yattı.

Ziyaretine gelmememden dolayı bana biraz küskün davranıyor.

Amaç – Sonuç Cümleleri

Birden fazla yargıda bir tanesi diğerinin gerçekleştirme amacını ifade eder. Bir cümle içerisinde birden fazla yargıda amaç – sonuç ilgisi olabileceği gibi iki farklı cümle arasında da amaç – sonuç ilgisi olabilmektedir. Amaç sonuç ilişkisi bulunan cümleler veya yargılar birbirlerine genelde “-mek amacıyla, diye, -mek üzere, -mek için” gibi sözcük veya eklerle bağlanır. Yargılardan, cümlelerden birine soracağımız “Ne amaçla? Niçin?” soruları bize amaç bildiren cümleyi veya yan cümleciği gösterir.

Amaç Sonuç Örnek Cümleleri

Evini satmak amacıyla ta İstanbullardan Ankara’ya geldi. (Ne amaçla? Evini satmak amacıyla.)

Kaanla buluşmak için erkenden hazırlandı ve yola koyuldu. (Niçin erkenden hazırlandı ve yola koyuldu? Kaanla buluşmak için.)

Büşra saçlarını boyatmak üzere kuaförün yollarını tutmuştu.

Ferhat Şirin’e kavuşabilmek için dağları delmemiş miydi?

UYARI

Neden – sonuç cümleleri ile amaç – sonuç cümleleri karışabilmektedir. Neden bildiren cümlelerde her iki yargı gerçekleşmiş iken amaç cümlelerinde yargının bir tanesi gerçekleşmemiştir.

Düzenli spor yaptığı için zayıfladı. (1. Yargı gerçekleşmiş = + / 2. Yargı gerçekleşmiş = + )

Bu cümlede düzenli spor yapmak gerçekleşmiş bir yargıdır. Zayıflamak da gerçekleşmiş bir yargıdır. Neden zayıfladı, diye sorduğumuzda düzenli spor yaptığı için cevabını alırız. Dolayısıyla neden sonuç cümlesi olur.

Spor yapmak için erken kalktım. (1. Yargının gerçekleşip gerçekleşmediğini bilmiyoruz = – / 2. Yargı gerçekleşmiştir = + )

Bu cümlede erken kalkmamın sebebini söylemiyorum. Spor yapmak amacıyla erken kalktığımı söylüyorum. Yani erken kalkma amacımı söylüyorum. Dikkat ederseniz amacımı söyledim ama spor yapıp yapmadığım henüz belli değil. Dolayısıyla bu bir amaç sonuç cümlesi olur. )

Okul birincisi olduğundan ilk tercihine yerleşti. ( + + Neden sonuç cümlesi )

Soru çözmek için test kitabı aldı. ( + Soru çözmek amacıyla test kitabı aldı. Amaç sonuç cümlesi. )

Koşul Cümleleri

kosul cumlesi
koşul cümlesi = babane kuralı

Bir eylemin gerçekleşmesinin bir şarta, koşula bağlandığı cümlelerdir. Biz buna eğitimde “babanne kuralı” deriz. “Süt içersen parka götürürüm.” gibi. İfade kalıbı “yaparsan yaparım” şeklindedir.

Koşul cümleleri birkaç farklı yolla yapılır.

1. ama, fakat, lakin, ancak, ki gibi bağlaçlar ile yapılır.

Seninle gelirim ama bu sefer yemeklerin parasını ben ödeyeceğim. ( Bu cümlede seninle gelmemin KOŞULU yemeklerin parasını benim ödememdir. )

Günde en az yarım saat kitap oku ki paragraf sorusunu daha hızlı çöz. (Paragraf sorusunu daha hızlı çözebilmenin koşulu günde en az yarım saat kitap okumaktır.)

2. Dilek şart kipi olan “–se, -sa” çekimlenmiş eylemler ile koşul cümlesi yapılabilir.

Günde iki saat soru çözersen istediğin telefonu alırım.
Misafirlikte uslu durursan sana bir tane çikolata vereceğim.
Bugün beni üzmezsen akşama seni ödüllendireceğim.
Ispanak yersen güçlü bir çocuk olursun.

3. “-medikçe” ekiyle türetilmiş sözcükler ile koşul cümlesi yapılabilir.

Bu hastalık geçmedikçe dondurma yemeyeceksin. ( Dondurma yemenin şartı hastalığın geçmesidir.)
Sözümü dinlemedikçe sana güler yüz yok.
Biz ona güler yüzlü davrandıkça o tepemize çıkıyor.

İçerik, Üslup Cümlesi, Nesnel, Öznel, Doğrudan, Dolaylı Anlatım

0
içerik, üslup cümlesi, doğrudan dolaylı anlatım
içerik, üslup cümlesi, doğrudan dolaylı anlatım

İçerik Cümlesi (Muhteva, Konu)

Bir konunun ne anlattığı, neyden bahsettiği, neyi söylemek istediği o konunun içeriğiyle alakalıdır. İçerik cümleleri de bize o konunun neyden bahsettiğini, neyi anlatmak istediğini, ne söylemek istediğini, o konunun özünü bize söyler. Cümleye soracağımız “neyi anlatıyor?” sorusuna cevap alabilirsek sağlama yapmış oluruz. Bunu birkaç örnekle açıklayalım:

İçerik cümlesi Örnekleri

Yazar son romanında modern yaşam alanlarında bunalan, yalnızlaşan ve yabancılaşan bireyin dramını işliyor.

Bu cümleye baktığımızda yazarın son romanının konusu hakkında bize bilgi veriyor. Son romanının konusu modern yaşam alanlarında bunalan, yalnızlaşan ve yabancılaşan bireyin dramı imiş.

Şair 80’li yıllarda tanıştığı herkese şiirinin bir köşesinde yer vermiş.

Bu cümleye baktığımızda şairin şiirinin içeriğinden bahsediyor. İçeriğinde 80’li yıllarda tanıştığı herkesin şiirinde yer aldığından, kitabın neyi anlattığından, neyden bahsettiğinden bize bir şeyler söylüyor.

İsmet Özel, ideolojisini şiirinin satır aralarında gizlemeyi çok iyi biliyor.

Bu cümlede de İsmet Özel şiirinin içeriğinden bahsetmiştir. Bu sebeple içerik cümlesidir.

Üslup (Biçem ) Cümlesi

Üslûp bir sanatçının hayatı algılayışı ve onu ifade ediş şeklidir. Sanatçıyı diğer sanatçılardan ayırt edici yönüdür. Bu bir ressam ise onu diğerlerinden ayıran fırça darbeleri, renk seçimi vs.’dir. Eğer bu bir sinema oyuncusu ise onu diğerlerinden ayırt eden mimikleri, role kendini nasıl verdiğidir. Eğer bir yazar ise uzun cümleler mi yoksa kısa cümleler mi kullandığı, anlaşılır bir dil mi yoksa anlaması zor bir dil mi kullandığı vs. hepsi yazarın üslûbu ile alakalıdır.

Olayı biraz daha örnekleyelim. Leylâ ile Mecnûn Arap yarımadasında yaşamış ve kavuşamamış iki aşıktır. Bu halk arasında dolanan bir hikâyedir. Türk edebiyatında 5-6 farklı yazar Leylâ ile Mecnûn’un hikâyesini yeniden yorumlar ve kendilerine has üslubuyla gözler önüne serer. İşte her ne kadar hepsi de Leylâ ile Mecnûn’u anlatmış olsa da hepsinin üslûbu farklıdır, dili kullanış yöntemi, dili işleme yöntemi farklıdır. Üslûp cümlelerini tespit ederken metne “nasıl anlatıyor?” sorusunu sorabiliriz.

Üslûp Cümlesi Örnekleri

Şairin bu kitabındaki okuma rahatlığı diğer kitaplarında bulunmuyor maalesef.

İkinci Yeni’nin dil ağırlığını Toplumcu Gerçekçilerde görebilmeniz mümkün değil.

Mustafa Kutlu o akıcı diliyle kitaplarını bir çırpıda okutan bir hikâyecimizdir.

Orhan Pamuk, bu eserinde de uzun cümleler konusundaki tavrını sürdürüyor.

Nesnel ve Öznel Anlatım

Nesnel (tarafsız, objektif, yansız), anlatıcının bir konuyu anlatırken kendi duygularına, düşüncelerine, fikrine ve yorumuna yer vermemesidir. Nesnel yargılar, kanıtlanabilir yargılardır. İspat edilebilir. Kişiden kişiye değişmez. Yoruma kapalıdır. Gözleme dayalıdır.

UYARI
Nesnel anlatımın kanıtlanabilir olmasını yanlış anlamayalım. Örneğin ben size “Su 80 derecede kaynar.” dersem bu nesnel bir cümledir. Çünkü siz suyun 80 derecede kaynayıp kaynamayacağını deneyerek, gözlem yaparak bulabilirsiniz yani kanıtlayabilirsiniz.  Sonucun yanlış ya da doğru olması önemli değil, önemli olan kanıtlanabilir olmasıdır. 

Öznel (taraflı, yanlı, subjektif), anlatıcının bir konuyu anlatırken, bir konu hakkında bilgi verirken ya tamamen ya da yer yer kendi fikirlerine, duygularına yer vermesidir. Öznel anlatım kanıtlanamaz, kişiden kişiye değişir. Yoruma açıktır.

Öznel ve Nesnel Cümle Örnekleri

Şair en güzel şiirlerini 1980 sonrası vermiştir. (Bana göre en güzellerini 80 sonrası vermemiş olabilir. ÖZNEL)

Şair 80’li yıllarda yazdığı şiirlerinde ihtilali anlatmıştır. (Bunu ispatlayabiliriz. NESNEL)

Mustafa Kutlu, Beyhude Ömrüm hikâyesinde köy hayatını ayrıntılarıyla anlatmıştır. (İspatlayabildiğimiz için NESNEL)

Mustafa Kutlu, Beyhude Ömrüm isimli hikâyesiyle köy hayatını olumlamış ve okuyucusunda köy hayatına bir özlem duymasını sağlayacak derecede etki bırakmıştır. (ÖZNEL)

Mavi insanın ufkunu açan bir renktir. (ÖZNEL)

Turuncu kırmızı ve sarının birleşiminden oluşan bir renktir. (NESNEL)

Doğrudan Anlatım ve Dolaylı Anlatım

YGS Türkçe sorularında en çok çıkan konulardan bir tanesi de budur. Doğrudan anlatım, kişinin kendi düşüncelerini veya hislerini kendi cümleleriyle aktarması veya başkalarının sözlerini cümle yapısını değiştirmeden aynen alıp aktarmasıdır.

Annem, seni iki yaşına kadar emzirdim, dedi.

Kaan, paragraf sorularında başarılı olmanın yolu her gün yirmi paragraf sorusu çözmekten geçer, dedi.

Atatürk: “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” dedi.

Dolaylı anlatım ise başkalarına ait sözlerin yapısında ufak değişiklikler yaparak sanki başkası anlatıcıya söylemiş de anlatıcı bize söylüyormuş hissi veren cümlelerdir.

Atatürk, hayatta en hakiki mürşitin ilim olduğunu söyledi.

Dedem, bizim köyün tarihinin çok eski olduğunu söyledi.

Öğretmenimiz, iki ay sonra müfettiştin geleceğini söyledi.

Tanımlama Cümlesi

Bir nesne, olay, durum, kavram vb. hakkında tarifte bulunmak, onu en eşsiz özellikleri ile anlatmak onu tanımlamaktır. Tanımlama yapılan cümleler genelde “-dir, -dır” ekiyle biter ve “nedir?” sorusuna cevap verir.

Sanat, bir toplumu dinamik tutan en önemli ögedir. (Bir toplumu dinamik tutan en önemli öge nedir? Sanattır.)

Hayat, bir kuşun sonsuzluğa kanat çırpmasıdır.

Varlık, tekerlekli sandalyeye mahkum bir insanın her yeni güne umutla uyanmasıdır.

Kolay Türkçe, Türkçede anlam sorularını ve dil bilgisi sorularını en hızlı yapmanın yoludur.