Ad (İsim) Konu Anlatımı

3
1501
adlar-isimler
adlar-isimler

Evrende gördüğümüz, duyduğumuz, bildiğimiz, kısaca tüm soyut-somut varlıkları ve kavramları karşılayan sözcüklere ad yani isim denir.

Adlar, adıllara, zarf ve sıfatlara göre daha kapsamlıdır.

Adlar; isme gelen tüm çekim eklerini (hâl/durum eki, tamlayan ve tamlanan eki, iyelik eki, çoğul eki, eşitlik eki, vasıta eki vs. ) alırlar. Ayrıca isim tamlaması ve sıfat tamlaması kurarak özne, nesne, tümleç ve yüklem olarak işlev görürler.

Ad ve isim sözcüğü aynı anlama gelmektedir. Eskiden daha çok “isim” sözcüğü kullanılırken günümüzde “ad” sözcüğü Türkçe kökenli olduğu için daha çok tercih edilmektedir. Biz de aşağıda daha çok “ad” sözcüğünü kullanacağız.

 

Adların (İsimlerin) Sınıflandırılması

1. Varlıklara Verilişlerine Göre

a. Özel Ad (Ad)
b. Cins Adı (Tür Adı)

2. Varlıkların Sayılarına Göre

a. Tekil Ad
b. Çoğul Ad
c. Topluluk Adı

3. Varlıkların Maddelerine Göre

a. Somut Ad
b. Soyut Ad

adlar isimler

1. VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE İSİMLER

A. Özel Ad

Eşi ve benzeri olmayan varlıkları diğerlerinden ayırt etmek için kullandığımız, o varlığa özgü sözcüktür. Söylendiğinde akla sadece o varlık gelir.  Özel isimler cümlenin neresinde olursa olsun büyük harfle başlar. 

Çeşitli özel isimleri aşağıda gruplara ayırarak örnekleyelim.

Kişi Ad ve Soyadları: Cahit Zarifoğlu, Rasim Özdenören, Erdam Beyazıt, Mustafa Kemal Atatürk, Şemseddin Sami, Ahmet Hamdi Tanpınar vb.

Kıta, devlet, ülke, millet, dil, din, mezhep adları: Afrika, Asya, Anadolu, Avrupa, Türkiye Cumhuriyeti, Almanya, Bulgaristan, Türk, Fars, Hindu, Türkçe, İngilizce, Müslüman, Yahudi, Şiir, Sünni vb.

Hayvanlara verilen özel isimler: Tekir, Karabaş, Pamuk, Boncuk, Minnoş vb.

Bölge, şehir, köy, semt, cadde gibi yerlere verilen adlar: Ege Bölgesi, Ankara, Mamak, Dikimevi, Tanpınar Caddesi gibi.

Dergi, gazete, kitap vb. adları: Sabah, milliyet, posta, Türk Dili, Dergâh, Uzun Hikâye, Sır, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Huzur gibi.

Kurum ve kuruluş adları: Türk dil Kurumu, Maliye Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara Atatürk Anadolu Lisesi, Güvercin Sevenler Derneği gibi.

Coğrafi varlıkların ve gezegenlerin adları: Van Gölü, Nemrut, Süphan, Jüpiter, Venüs gibi.

B. Tür (Cins) Adı

Aynı türden varlıkların genel adı olan sözcüklerdir.

Tür isimleri herkes tarafından bilinen isimlerdir. Toplumun tamamı tarafından aynı şekilde algılanır. Örneğin “ülke” sözcüğü dili ve bayrağı ortak olan insanların bir arada yaşadığı yerdir. Tür adıdır. Çünkü ülke dediğimiz zaman zihnimizde net bir varlık canlanmaz. Ancak “Türkiye” dediğimizde daha özele gitmiş oluruz. Özel bir topluluğun yaşadığı ülkeye isim vermiş oluruz. Haliyle “Türkiye” sözcüğü özel ad olur.

Cins isim örnekleri

Ev, araba, dağ, taş, toprak, kaya, kuş, inek, hayvan, meşe, çam, dalgıç, kedi, çanta, kalem, silgi, duvar, boya, araba, kitap, kedi, köpek, zürafa, taksi, dolmuş, otobüs, sinema, film, sınav, ders, okul, dershane, telefon, televizyon, internet, mağaza, ticaret, edebiyat, şiir, sanat, roman, hikâye, masal, fıkra gibi.

UYARI 1

“Ay, dünya, güneş” sözcükleri terim anlamıyla kullanılırsa özel ad olur ve cümle içerisinde büyük harfle başlar; terim anlamı dışında kullanılırsa tür adı olur.

Dünyanın uydusu Ay’dır. ( “Ay” sözcüğü burada terim anlamlıdır, özel isim olur ve büyük harfle yazılır. )

Yüzün ay kadar güzel parlıyor. (“Ay” sözcüğü burada mecaz anlamlıdır, özel değildir. )

UYARI 2

Bazı tür adları bir türün genelini kapsayacak şekilde kullanılırken bazen de o türden bir şeyi anlatmak için kullanılarak daha dar bir kapsam ifade eder. Tabii bu durum soruda özellikle belirtilir.

Ev satın almak kolay değildir, ben bu olaya sanat gözüyle bakıyorum. (Ev, genel anlamlıdır.)

Evimi çok seviyorum. ( Ev, daha dar, özel anlamlıdır. )

2. VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE ADLAR

A. Tekil Ad

tekil isim“-ler, -lar” çoğul ekini almamış sözcükler tekil ad sayılırlar. Sözcüğün anlamının genel olup olmaması önemli değildir.

Ev, araba, masa, kalem, silgi, duygu, düşünce, fikir, bilgisayar, telefon, tabak, çizgi gibi.

Özellikle asker sözcüğünü aklınızda tutun. Asker sözcüğü tekil addır.

B. Çoğul Ad

çoğul isim “-ler, -lar” ekini almış sözcükler çoğul anlam taşır. Bu ek geldiği sözcüğe “birden fazla” anlamı katar.

Evler, arabalar, masalar, kalemler, silgiler, duygular, düşünceler, fikirler, bilgisayarlar, telefonlar, tabaklar, çizgiler gibi.

ASKERLER sözcüğünü aklınızda tutun. Çoğul isimdir.

UYARI

Çoğul eki “-lar, -ler” eki cümleye bazen farklı anlamlar katabilir.

Bu memleket daha nice Fatihler yetiştirir. ( Benzerlik anlamı katmıştır.)

Osmanlılar 700 yıl üç kıtaya hüküm sürmüştür. (Hanedan, boy isimleri.)

Bu iş için kalkıp İstanbullara kadar gitti. (Abartma anlamı katmıştır.)

Gelen kız yirmi yaşlarındaydı. (Yaklaşıklık anlamı katmıştır.)

Sabahları kahve içmeye bayılırım. (Zaman anlamı katmıştır.)

Küçük beyler henüz uyanmadı. (Saygı anlamı katmıştır.)

C. Topluluk Adı

topluluk adıÇokluk ekini almadan, birden fazla varlığın bir araya gelerek oluşturduğu grupları karşılayan isimlerdir.

Sürü, düzine, deste, takım, bölük, tabur, manga, küme, düzine, orman, koruluk, millet, komisyon gibi.

ORDU sözcüğü her ne kadar çoğul eki almamış olsa da birden fazla askerin bir araya gelmesiyle oluşan gruba verildiği için topluluk adı olur.

3. VARLIĞIN NİTELİĞİNE GÖRE ADLAR

A. Somut Ad

Beş duyu organımızdan en az bir tanesi ile algılayabildiğimiz; görebildiğimiz, duyabildiğimiz, dokunabildiğimiz, tadabildiğimiz veya koklayabildiğimiz varlıklara somut varlık, bu varlıklara verilen isimlere de somut isim denir.

Hava, ışık, rüzgâr, tahta, kalem, koku, parfüm somut ada örnek gösterilebilir.

B. Soyut Ad

Beş duyu organımızdan hiçbiri ile algılayamadığımız ancak varlığını hissedebildiğimiz varlıklara soyut varlıklar, bu varlıklara verilen isimlere de soyut ad denir.

Aşk, sevgi, hayal, rüya gibi sözcükler buna örnek gösterilebilir.

Somut, soyut anlamlı sözcükler ve soyutlama, somutlama konusunu daha detaylı anlattığımız Somut – Soyut konusunu okuyabilirsiniz.

3 YORUMLAR

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.