Ana Sayfa Blog Sayfa 2

Cümle Yorumlama (Eleştiri, Tahmin, Öneri Tasarı Cümleleri)

0
eş ve yakın anlamlı cümleler
eş ve yakın anlamlı cümleler

Eş veya Yakın Anlamlı Cümleler

Oluşum şekli, seçilen sözcükler ve sözcük sayısı farklı olsa da ilettiği mesaj birebir aynı veya benzer olan cümlelere eş veya yakın anlamlı cümleler deriz. Bu konuda çıkan soruları çözmek için cümlenin önce hangi anlama geldiğini, nasıl bir anlam bildirdiğini bilmemiz ve ona göre hamle yapmamız gerekir.

Birkaç farklı soru tipi görülebilir. Soru kökünde bir cümle verilip seçeneklerin hangisi buna en yakındır veya hangisi farklı bir anlama gelebilir şeklinde sorulabileceği gibi soru öncülünde beş tane cümle verilip kaç farklı anlam, kaç benzer anlam vardır gibi soru da sorulabilir.

 Özellikle atasözlerine dikkat etmek gerekir. Çokça aynı anlama gelen atasözü sorusu gelmiştir.  

Acele bir ağaçtır, meyvesi pişmanlık.

Acele işe şeytan karışır.

Acele ile menzil alınmaz.

Bu üç atasözüne baktığımızda kullanılan sözcüklerin bir tanesi hariç diğerleri hep farklı farklıdır. Ancak hepsinin anlamında bir iş yaparken acele etmenin kötü sonuçlar doğuracağı vurgulanmaktadır. Demek ki bu atasözlerinin hepsi anlamca birbirine yakındır.

Örnek Çıkmış Soru

I. Sanatçı, toplumsal ilişkileri öyle bir biçimde ortaya koymalıdır ki başkaları da o ilişkileri görebilsin.

II. Çağından sorumlu olan bir sanatçı, gerçeği dile getirmekle yetinmez, aynı zamanda onu yeniden biçimlendirme amacını güder.

III. Değerlerini yitirmiş bir toplumda sanat, doğru sözü söyleyecekse yitirilen değerleri de yansıtmak zorundadır.

IV. Toplumcu dünya görüşünü benimseyen sanat, dünyanın değişebileceğini göstermeli, değişmesine yardım etmelidir.

V. Sanatçıya görevini anımsatmak ve onu uyarmak toplumsal bir sorumluluktur.

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangileri anlamca birbirine en yakındır?

A) I. ve II.
B) II. ve IV.
C) II. ve V.
D) III. ve IV.
E) IV. ve V.

2010 yılında YGS Türkçede çıkan bu soruya baktığımızda II ve IV. cümlelerde sanatçının topluma yön verme konusundaki rolü aynı alınmıştır. Demek ki bu iki cümle anlamca birbirine yakındır.

Karşıtlık Bildiren Cümleler

İki zıt, karşıt duygunun, kavramın, yargının bir arada kullanılması ile oluşan cümlelerdir.

Güldüğüm de yalan ağladığım da.

Bir yanda her gün ölen binlerce insan, diğer tarafta doğumuyla neşe saçan bebekler.

 

Birbiriyle Çelişen Cümleler

Bir yargının ifade ettiği durumun tam tersi olan cümleler birbiriyle çelişmektedir.

Can çıkar huy çıkmaz.

Huylu huyundan vazgeçmez.

Ağaç yaş iken eğilir.

İlk iki cümleye baktığımızda insanın huyunun hiçbir zaman değişmeyeceğini anlatan bir kullanım görürüz. Ancak üçüncü cümleye baktığımızda insanın küçük yaşta eğitilebileceği, huy diye tabir ettiğimiz bazı özelliklerin, öğrenmelerin küçük yaşta değiştirilebileceğini söylemektedir yani ilk iki cümleyle çelişir.

Açıklama Bildiren cümleler

Birden fazla yargıda bir yargının diğer yargıyı açıklaması, onunla ilgili bilgi vermesi, onu detaylı bir şekilde anlatmasıdır. Bu tarz cümlelerde genellikle “çünkü, demek ki, anlaşılan, yani, diyeceğim o ki, bir başka deyişle, özetle” gibi kalıplar kullanılır.

Bu yarışmanın galibi o olacaktı, bunu biliyordum. Çünkü o şiir alanında en taze isimlerden biridir. (Bu yarışmanın galibi olmasının açıklamasını yapıyor. Aynı zamanda bu bir neden sonuç cümlesi de olabilir.)

Saat 5 oldu, demek ki mesai bitti.

Diyeceğim o ki bu işler artık senin yönteminle yürümüyor.

Olasılık – Tahmin Cümlesi

Herhangi bir durumun öncesinde olup olmama, gerçekleşip gerçekleşmeme ihtimali üzerine yorumda bulunulduğu, tahminde bulunulan cümlelerdir.

Olasılık – Tahmin Cümlesi Örnekleri

Belki kavuşamam sana ölüm de gelir.

Akşama sınava yetişeceğimi düşünüyorum.

Uçağı şu sıralar inmiş olacak.

Herhalde bizi arkası yok sanıyorlar.

Bence o bu sınavı geçer.

Öneri Cümleleri

Bir kişiye veya kendine herhangi bir problem üzerine veya bir durum üzerine verilen fikir, çözüm yoluna yönelik düşünceleri belirtme cümleleridir.

Paragraf sorularının tamamını yapmak istiyorsanız günde yirmi paragraf sorusu çözmelisiniz.

Ben bu filme gidelim diyorum.

Onunla bir daha konuşmamanı öneririm.

Bence bu konuda ona bir şans daha vermelisin.

 

Tasarı Anlamı Taşıyan Cümleler

Zihinde kurulan bir planın, projenin dile getirildiği cümlelere tasarı cümlesi denir. Tasarılar, planlama olarak da karşımıza çıkar ve gelecekle ilgilidir.

Tasarı Örnekleri

Yarın size gelmeyi düşünüyoruz.

Yirmi birinci yüz yıl bizim yılımız olacak.

Bu sene sizinle Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatını işlemeyi düşünüyorum.

Çanakkale Şehitlerine şiirini tiyatro perdesine aktarmayı düşünüyorum.

Bu odayı çalışma odası haline getireceğim.

Varsayım Cümleleri

Gerçekte var olmayıp bizim var saydığımız, var olduğunu düşündüğümüz durumları bildiren cümlelere denir. Varsayalım ki, düşünelim ki, farz edelim ki, diyelim ki, desem ki, düşün bir, kabul edelim, farzımuhal gibi kelimeler ile varsayım cümleleri oluşturulur.

Varsayım Cümlesi Örnekleri

Desem ki vakitlerden bir Nisan akşamıdır. (Cahit Sıtkı Tarancı)

Varsayalım ki bu iş olmadı, o zaman ne yapacaksın?

Bir an senin de bir anne olduğunu düşünelim.

Farzımuhal sen de ona aynı şeyleri söyledin.

Diyelim ki merkezi sistemi olan bir binada oturdun.

Düşün bir, denizi alabildiğine gördüğün bir yerdesin.

Bir an seni de onun yerine geçtiğini kabul edelim.

Ön Yargı Bildirenler

Bir konu hakkında eski bilgilerimize dayanarak o konuyla bağlantılı yeni bir durum hakkında yorumda bulunmak, peşin hüküm vermektir. Aslında kara bulutların artmasından yağmurun yağacağını anlamamız da bir ön yargıdır ancak günümüzde ön yargı kelimesi daha çok “peşin hüküm verme” gibi olumsuz durumlar için kullanılır.

Senin sınavı kazanamayacağını biliyorum.

Her zaman olduğu gibi bu konuda da beni mahçup edeceksin.

Bu adamdan kimseye hayır gelmez.

 

Eleştiri Cümleleri

Bir konu, eser ya da durum hakkında belirli kıstaslara (ölçütlere) dayanarak olumlu veya olumsuz fikir belirtmeye eleştiri denir. Eleştiri hem olumlu hem olumsuz durumlar için yapılabilmesine rağmen günlük hayatta ve sanat/edebiyatta olumsuz durumlar için kullanılmaktadır.

Eleştiri Cümlesi Örnekleri

Dil konusunda gösterdiği maharetini karakter yaratma konusunda gösteremiyor.

Onun şiirlerinde Necip Fazıl’ın mistik esintilerini mısraların aralarında görebilmek mümkün.

Mavi rengin enginliğini kullanmak yerine siyah rengin dar kalıplarına sıkışıp kalıyor.

Onun bu konuda gösterdiği çabaya hayranım doğrusu.

Bizim gençliğimiz tiyatroya sinema kadar değer vermiyor.

Aşamalı Durum Bildirenler

Bir nesnenin, durumun aşama aşama değiştiğini, geliştiğini belirten cümlelerdir. Genelde “-dıkça” eki kullanılarak yapılır.

Gün geçtikçe daha çok özlüyorum.

Sene sonu geldikçe yorgunluk da artıyor.

Onu gördükçe daha çok bağlanıyorum.

Sevdikçe sevesi geliyor insanın.

Zamanla daha da oturaklı bir insan haline geldi.

 

Gerçekleşmemiş Beklenti Bildirenler

Herhangi bir beklentinin gerçekleşmediğini, olmadığını belirten durumlar için kullanılan cümlelerdir.

Dün gece gelirsin sanıyordum.

Bir ömür böyle bir adamın geleceğini bekleyerek yaşadım.

Amcama gelince bize de uğrarsınız diye düşünmüştüm.

 

Yakınma – Sitem Cümlesi

Herhangi bir durumdan duyulan memnuniyetsizliği şikayet eder gibi ifade etmektir.

Bugüne kadar hangi yarama merhem olduysa…

Bu konuda bana ne zaman laf düştü ki?

 

Hayıflanma

Herhangi bir durum karşısında üzüntü duyduğunu belirtmek için kullanılan cümlelerdir.

Yine kış geliyor ne yazık ki!

Keşke seni bir yıl önce tanımış olsaydım.

Sonra dönüp bakar ve ah gençliğim dersin!

Cümlede Anlam Çıkmış Sorular – II (30 Soru)

0
Cümlede anlam çıkmış sorular
Cümlede anlam çıkmış sorular

[mtouchquiz 4]

Cümlede Anlam Çıkmış Sorular – I (35 Soru)

3
cümlede anladm ygs çıkmış soru
cümlede anladm ygs çıkmış soru

Cümlede Anlam konusundan son 20 yılda çıkmış soruları sizler için derledik ve online test haline getirdik. YGS Türkçe Çıkmış Sorular deneme şeklinde çözmeden sınava girmeyin.

Toplam 35 soru için kendinize 30 ile 40 dakika arası zaman tanıyın.

[mtouchquiz 3]

Sıfatların Özellikleri ve Sıfat Tamlaması

0
sıfat tamlaması
sıfat tamlaması

Sıfatların belli başlı özellikleri vardır. Bu özellikleri bilmek soruları çözerken işimizi kolaylaştıracaktır. Bu özellikler daha çok sıfatın ve sıfat tamlamasının yorumlanmasından oluşur. Bu sebeple bu özellikleri ezberlemek yerine kavramak, anlamak daha öğretici olacaktır.

Sıfatların Özellikleri

  1.  Sıfatlar mutlaka bir isimden önce gelirler.   Cümlede isim olmazsa zaten sıfattan söz edilemez. Sıfatlar mutlaka isimlerden önce gelir ve isimlerin rengini, biçimini, durumunu, sayısını, sırasını bize söylerler.Şu kalemi uzatabilir misin?
    Şunu uzatabilir misin?

    Bu iki cümleye baktığımızda ilk cümlede “şu” sözcüğünün sıfat olarak kullanıldığını görebiliriz. Çünkü “şu” sözcüğü kalem sözcüğünü işaret etmiştir. İkinci cümlede ise şu sözcüğünün yanında isim yoktur. Burada zamir olarak kullanılmıştır.

  1.   İsim özelliği gösteren sözcük tek başına kullanılırsa isim, bir ismi nitelerse sıfat, bir eylemi nitelerse zarf olur.  Güzellerde vefa olmaz deme ey Bâki! ( Bu cümlede güzel sözcüğü herhangi bir ismi, fiili belirtmemiş veya nitelememiştir. Hoşa giden varlıklara verilen İSİM olarak kullanılmıştır. )

    Güzel insanlar atlara binip gittiler. ( Bu cümlede güzel sözcüğü insanlar ismini nitelemiş ve SIFAT görevinde kullanılmıştır. Nasıl insan? Güzel insan.)

    Bu adama bayılıyorum, çok güzel konuşuyor. (Bu cümlede güzel sözcüğü “konuşmak” eylemini nitelemiştir. Dolayısıyla ZARF / BELİRTEÇ görevinde kullanılmıştır. )

  1.   Sıfatlar çekim eki almazlar.   Bu sıfatların en önemli özelliğidir.Kırmızı Başlıklı Kız en sevdiğin masaldır. (Kırmızı sözcüğü sıfattır ve çekim eki almamıştır.)

    Kırmızılım , sana yandı canım. (Kırmızılım sözcüğü burada isim görevinde kullanılmıştır. Çünkü –m iyelik ekini almıştır.)

  1. Bir   sıfat ile sıfatın nitelediği veya belirttiği isim arasına virgül, noktalı virgül gibi noktalama işareti girmez.   Girerse bu sözcük sıfat olmaz ve haliyle sıfat tamlaması oluşmaz.Yaşlı kadına doğru yaklaştı. ( Nasıl kadın? Yaşlı kadın. Araya hiçbir noktalama işareti girmemiştir.)

    Yaşlı, kadına gülümseyerek baktı. ( Burada yaşlı bir kişinin kadına gülümseyerek baktığını anlıyoruz. Dolayısıyla sıfat olmaz. )

    UYARI

    Eğer bir ismi birden fazla sıfat niteler veya belirtirse SIFATLAR arasına virgül girebilir.

    Siyah, çizgili kazağımı bulamıyorum. (Nasıl kazak? Siyah kazak. Nasıl kazak? Çizgili kazak.)

  1.   Sıfat tamlamalarında bir sıfat birden fazla ismi niteleyebileceği/belirtebileceği gibi birden fazla sıfat bir ismi de niteleyebilir/belirtebilir.   Mavi çorabımı ve kazağımı gördün mü?Nasıl çorap? Mavi çorap. Nasıl kazak? Mavi kazak. Bu örnekte mavi sıfatı çorabı ve kazağı nitelemektedir. Dolayısıyla bir sıfat birden fazla nitelemiştir.

    Eski teknesi ve arabasıyla çok mutlu görünüyor.

    Bu örnekte de eski sıfatı hem tekneyi hem de arabayı nitelemektedir.

  1. Bir isim farklı türden iki sıfatla birden nitelenebilir.Büyük bir evde oturmak gerçekleşmesini en çok istediği hayaliydi.

    Bu cümlede “büyük” sözcüğü niteleme sıfatı iken “bir” sözcüğü rakamsal değer taşımadığı için belgisiz sıfattır.

Sıfat Tamlamaları

Bir ismin kendinden önce gelen sıfatla oluşturduğu söz grubuna sıfat tamlaması denir. Şunu unutmayın ki,  nerede sıfat varsa orada sıfat tamlaması vardır. 

Sıfat Tamlaması Örnekleri

Niteleme Sıfatı ile Oluşturulanlar

Eski ev

yeni araba

kırmızı kalem

büyük düşünce

geniş salon

yüce dağlar

mor salkımlı ev

kara kalem

Çanakkale

Kırıkkale

Yeşil yol

Köhnemiş düşünceler

Belirtme Sıfatı ile Oluşturulanlar

üç katlı ev

üç adam

beşinci boyut

yedi güzel adam

beş hececiler

altışar köfte

onar kalem

Sıfat Fiil ile Oluşturulanlar

tükenmez kalem

aşınmaz yollar

geçilmez kale

koşan adam

kaçan balık

sevinmiş insanlar

kılı kırk yaran düşünceler

yıkılası dünya

tanıdık yüzler

gelecek günler

Yapısına Göre Sıfatlar

0
sıfatlarda yapı
sıfatlarda yapı

Sıfatlarda yapı konusu sıfatın yapım eki alıp almaması veya birden fazla sözcükten meydana gelip gelmemesi ile ilgili bir konudur. Dolayısıyla sözcükte yapı konusu ile yakından alakalıdır. Bu sebeple   ben öğrencilerime sözcükte yapı konusunu anlatmadan sıfatlarda yapı konusunu anlatmıyorum.    Siz de bu dikkatime uyarsanız daha iyi öğrenirsiniz.

Sıfatlarda yapı konusunda basit, türemiş ve birleşik sıfatları göreceğiz. Konuya basit anlamda giriş yapacak olursak ortaya şöyle bir şey çıkar:

Güzel ev (Güzel sözcüğü niteleme sıfatıdır. Herhangi bir yapım eki almadığı için basittir, dolayısıyla basit sıfattır.)

Akıllı adam (Akıllı sözcüğü sıfattır. Akıl sözcüğüne –lı yapım eki getirilerek türetilmiştir. Dolayısıyla türemiş sıfattır. )

Saçları sarı çocuk (Yapısına göre sıfatlar konusunun en gıcık bölümü birleşik sıfatlardır. O sebeple birleşik sıfatları detaylı bir şekilde aşağıda anlatacağım.)

1. Basit Sıfatlar

Herhangi bir yapım eki almamış sıfatlara basit sıfatlar denir. Sözcüğün çekim eki alıp almaması önemli değildir.  Çekim ekleri sözcüğün anlamını değiştirmediği için etkisiz elemandır diyebiliriz. Bizim için bir sıfat yapım eki almamışsa basit sıfattır.  

ÖRNEKLER

Güzel günler bizi bekler.

Yüksek dağların tepesindeyiz.

Anne, kırmızı montumu gördün mü?

Buradan belli oluyor şehrin gri silueti.

2. Türemiş Sıfatlar

Bir sözcük yapım eki aldığı zaman türemiş oluyor. Bir sıfat da yapım eki alırsa türemiş sıfat olur.

ÖRNEKLER

Allah’ım beni neden akıllı insanlarla karşılaştırmıyorsun? (akıl-lı, -lı yapım ekidir.)

Yıllar onu öyle yıpratmış ki gözlerinde hüzünlü bakışlar…

Sevimli çocuk, nasıl da şımarıyor annesini görünce.

Evli erkekler bekar erkeklere göre daha olgun oluyor.

Mutlu insan gözlerinden belli olur.

3. Birleşik Sıfatlar

Sıfatlarda yapı konusunda gelebilecek soruların büyük bir bölümü birleşik sıfatlar konusundan hatta özellikle “kurallı birleşik sıfat” konusundan gelir. Zaten basit sıfat ve türemiş sıfat birleşik yapılı sıfata göre daha kolaydır.

Birleşik sıfatları iki grupta inceliyoruz:

3.1. Kaynaşmış Birleşik Sıfatlar

Oluşumunda hiçbir mantık aramadığımız, herhangi bir sebeple bir araya gelen iki sözcüğün birleşerek oluşturdukları sıfata denir.

ÖRNEKLER

Varyemez Rıza (var sözcüğü ile yemez sözcüğü birleşmiş ve sıfat olmuş.)

Cingöz Recai

Açıkgöz kadın

Herhangi bir

Birkaç okul

Pisboğaz adam

Kahverengi çorap

vatansever öğretmen

3.2. Kurallı Birleşik Sıfatlar

Bu tür sıfatların bir araya gelmesi için farklı kurallara uyması gerekiyor. Birkaç farklı şekilde oluşur:

– Sıfat tamlamalarına veya takısız isim tamlamalarına “-lı, -lık, -sız” yapım ekleri getirilerek oluşturulur.

büyük sokak (büyük = sıfat , sokak = isim)

büyük sokak-lı köy (büyük sokaklı = sıfat, köy = isim)

Bu örnekte dikkat ederseniz “büyük sokak” ifadesi bir sıfat tamlamasıdır. Sıfat tamlamasına “-lı” ekini getirdim ve bir başka ismin sıfatı yaptım. Haliyle kurallı birleşik sıfat oluşturdum.

dar gelir / dar gelir-li aile

düşük bütçe / düşük bütçe-li yatırım

üç kuruş / üç kuruş-luk adam

üç gün / üç gün-lük dünya

iki satır / iki satır-lık adamlar

beş para / beş para-sız adam

 

– Sıfat tamlamalarında isim ve sıfat yer değiştirilir ve isme iyelik eki getirilerek yapılır.

mavi göz / göz-ü mavi çocuk

Bu örneğe dikkatli bakarsak “mavi” sözcüğü sıfat, “göz” sözcüğü isimdir. Kurallı birleşik sıfat yapmak için ismin ve sıfatın yerini değiştiriyoruz, isme iyelik eki getiriyoruz: göz-ü mavi çocuk.)

güzel yol / yol-u güzel şehir

sarı saç / saç-ı sarı kadın

sıcak su / su-y-u sıcak ev

güzel kafa / kafa-s-ı güzel adam

siyah düğme / düğme-s-i siyah kazak

– İsme “–den” ayrılma hali getirilerek yapılır.

kulak-tan dolma bilgiler
göz-den düşen ev

Sıfatlarda Küçültme ve Pekiştirme

0
sıfatlarda pekiştirme ve küçültme
sıfatlarda pekiştirme ve küçültme

Sıfatlarda Küçültme

Bir sözcüğe küçültme yapmak için “-(i)mtrak, -cık, -cik, -ce ve –(i)msi” gibi ekler kullanırız. İşte bu ekleri sıfatlara getirdiğimiz zaman da sıfatların anlamında küçültme yapmış oluruz.

Sıfatlarda Küçültme Örnekleri

Küçücük evinde çok mutluydu. (küçük-cük)

Minicik elleri ile hayata sarılmayı başardı. (minik-cik)

Büyükçe bir binada oturduğunu hiç söylemedi. (Büyük-ce. Küçültme deyince aklımıza sadece ufaltma, küçültme anlamı gelmemeli. Büyükçe sözcüğü de küçültme örneğidir.)

Yeşilimtırak bir kazak ile görmüştüm onu ilk defa.

Dalındaki cevizi kalınca bir sopayla vura vura indirecektik.

Sıfatlarda Pekiştirme

Anlatımı daha kuvvetli hale getirmek, sıfatın etki derecesini arttırmak için sıfatlar bazen olduğundan daha vurgulu veya kendini tekrar ederek söylenir. Bu durumlarda pekiştirilmiş sıfat ortaya çıkar. Birkaç farklı yöntemle sıfatlarda pekiştirme yapılır:

  1. Bir sıfatın ilk ünlüsünün hemen yanına kendisi ile uygun olan “m,p,r,s” seslerinden biri getirilerek yapılır. Bu şekilde anlam güçlendirilir.

Yemyeşil ağaçlarda pgüzel tırtıllar mutluluk şarkıları söylüyorlardı.

Bir bardak çay eşliğinde masmavi denizi seyre daldım.

Gözlerine simsiyah bir sürme çekmiş olmasına rağmen oldukça bakımlı duruyordu.

UYARI

Bazen pekiştirme ünsüzlerinden sonra araya bir ünlü/ünsüz türeterek pekiştirmenin derecesi arttırılır.

Yapyalnız bir adamdı. / Yapayalnız bir adamdı.

Çırçıplak duruyor karşımda Anadolu. / Çırılçıplak duruyor karşımda Anadolu.

  1. Aynı sıfatın tekrarı ile yani ikileme kurarak da pekiştirme sağlanabilir.

Beyaz beyaz önlükler ne de yakışırmış oğluma.

Mavi mavi gözleri ile içimi eritiyordu.

Ayaş’ın domatesini aldı mı taze taze kokusunu duyarsın.

  1. İkilemelerin arasına “mi” soru edatı yazılarak da pekiştirme yapılabilir.

Onun arabası var güzel mi güzel şoförü de var özel mi özel.

Yeşil mi yeşil bu diyarlar sonsuza akan.