Ana Sayfa Blog Sayfa 3

Adlaşmış Sıfat ve Sıfat Fiil

0
adlaşmış sıfat
adlaşmış sıfat

Adlaşmış demek isimleşmiş demektir. Bir sözcüğün sonradan isim gibi olmasına, ad gibi olmasına denir. Peki terim olarak adlaşmış sıfat nedir?

Bir sözcüğün sıfat olabilmesi için ek almaması ve hemen sağ tarafında bir ismin yer alması gerekiyordu, tükenmez kalem, eski eşyalar gibi. İşte  sıfatın yanında bu isim düşürüldüğünde bu ismin yüklendiği anlam ve görev sıfata yükleniyorsa ve bazen de bu sıfat çekim eki alıyorsa orada adlaşmış sıfat ortaya çıkar.   Örneklerle konuyu daha net bir şekilde pekiştirelim:

Tükenmez kalemini bana uzatabilir misin, defter dolduracağım.

Bu örnekte “tükenmez” sözcüğü bir niteleme sıfatıdır. “Kalem” sözcüğü de “tükenmez” sözcüğünün nitelediği sözcüktür. Biz bu sıfatı hemen adlaşmış sıfat yapalım:

Tükenmezini bana uzatabilir misin, defter dolduracağım.

Bu örneğe baktığımızda ilk örnekteki “kalem” ismi düşmüş ve “tükenmez” sıfatı çekim eki almıştır ve adlaşmış sıfat olmuştur. Yani artık isim görevi görmektedir.

ÖSYM’nin çıkmış YGS Türkçe sorularına baktığımızda “adlaşmış sıfat” sorularının “hangisinde sıfat vardır, yoktur” şeklinde değil de “hangisinde adlaşmış sıfat vardır, yoktur” şeklinde geldiğini göreceksiniz.

Adlaşmış Sıfat Örnekleri

Utanmazı görüyor musun, bir de karşıma geçmiş pişkin pişkin gülüyor. (Bu örnekte “utanmaz” sözcüğü aslında “utanmaz adam” şeklinde okunabilir ve sıfat görevinde kullanılabilir. Ancak yanındaki “adam” sözcüğü düştüğü için adlaşmış sıfat oluyor.)

Tembeller bu sene de sınıfta kalacak. (tembel öğrenciler)

Güzellerde vefa olmaz deme ey Baki! (güzel kızlar)

Nasıl jant taktırdın? Paslanmaz taktırdım. (paslanmaz jant)

Yaşlılar bir ömür elleri öpülesi insanlardır. (yaşlı insanlar)

Gençler otobüste yer vermemek için uyuyor numarası yapmayın. J (genç insanlar)

Birler bu sene okumaya daha erken geçtiler. (birinci sınıflar)

Adlaşmış Sıfat Fiil

Adlaşmış sıfat fiil ile adlaşmış sıfat hemen hemen aynı şeydir. Eğer yanındaki isim düşen sözcük sıfat değil de sıfat fiil ise orada adlaşmış sıfat fiil vardır diyeceğiz.

Adlaşmış Sıfat Fiil Örnekleri

Çalışkanlar hak ettiği yere gelecektir.

Bu örnekte aslında “çalışkan öğrenciler” şeklinde bir ifade olacaktı. Biz kolaya kaçıp “öğrenciler” sözcüğünü düşürüyoruz ve bu sözcüğün anlamını ve görevini “çalışkanlar” sözcüğüne yüklüyoruz. Hatta “-ler” çekim ekini de getiriyoruz. “Çalışkanlar” sözcüğü ilk halinde bir sıfat fiil iken –ler ekini aldığı andan itibaren adlaşmış sıfat fiil oluyor.

Bilinmeze doğru gidiyoruz. (bilinmez gelecek, bilinmez yol vs.)

Aşılmazım var bilirsin. (aşılmaz yok, aşılmaz engel vs.)

Sıfatlar (Ön Adlar)

2
Sıfatlar
Sıfatlar
Sıfatlar
Sıfatlar

Sözcük türleri konusunun bir diğer alt başlığı da sıfatlar yani ön adlardır. Sıfatlar bir varlığın adını niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Bir varlığın rengini, durumunu, sayısını, sırasını, ölçüsünü bize söyler; onun yerini işaret eder; soru yoluyla belirtir.

Sıfatların Özellikleri

  • Sıfatlar isimlerin aldığı hâl ekleri, çoğul eki, iyelik ve ilgi eki gibi isim çekim eklerini almazlar. Bu ekleri aldıkları an isimleşirler ve sıfat özelliklerini kaybederler.
  • Sıfatlar tek başına kullanıldıklarında birer isimdir. Ancak başka bir ismi belirttiği durumda sıfat olur.  Yani sıfatların yanında mutlaka bir isim olmalıdır. “Yeşil” sözcüğü tek başına kullanılınca bir rengin adıdır, sıfat değildir. Ancak “yeşil yol” dediğiniz zaman “yol” isminin rengini belirttiği için sıfat özelliği kazanır. )
  • Sıfatlar tek başlarına cümlede öge olmazlar. Ancak niteliği veya belirttiği sözcükle birlikte öge olurlar.“Kırmızı kalemim kayboldu.” Cümlesinde “kırmızı” sözcüğü sıfattır. Ancak “Kaybolan ne?” sorusuna tek başına cevap veremez ve özne olamaz. Bu soruya cevap olarak yanındaki isimle birlikte “Kırmızı kalemim” şeklinde cevap verir.
  • Sözcükler isimleri nitelediğinde veya belirttiğinde sıfat olurken fiilleri, fiilimsileri nitelerse zarf / adıl olurlar.Güzel kız bana doğru geliyor. (Burada “güzel” sözcüğü ismi nitelemiş ve sıfat olmuştur.)
    Güzel konuşuyor. (Burada “güzel” sözcüğü fiili nitelemiş ve zarf olmuştur.)

A. NİTELEME SIFATLARI

Varlıkların renklerini, durumlarını, biçimlerini bildiren sıfatlara niteleme sıfatı denir. İsme sorduğumuz “nasıl?” sorusuna alacağımız cevap niteleme sıfatıdır.

Yıpranmış evde, yaşlı amcam ve genç oğlu birlikte oturuyordu. (Nasıl ev? Yıpranmış ev. Nasıl amcam? Yaşlı amcam. Nasıl oğlu? Genç oğlu.)

Pazarda gördüğüm o mavi gözlü, derin bakışlı, uzun boylu, al al yanaklı, sipsivri çeneli, kıvırcık saçlı, en az gözleri kadar güzel mavi elbiseli kızı bir türlü unutamadım. (Nasıl gözlü? Mavi gözlü. Nasıl boylu? Uzun boylu. Nasıl yanaklı? Al al yanaklı. Nasıl çeneli? Sipsivri çeneli. Nasıl saçlı? Kıvırcık saçlı. Nasıl elbiseli? En az gözleri kadar güzel mavi elbiseli.)

Niteleme Sıfatları Örnekleri

Renkler

Kırmızı kalem

Mavi çanta

Mor düşünceler

Siyah fikirler

Bordo kazak

Yeşil yol

Beyaz süt

Şeffaf boya

Mor menekşe

Kara gün

Turuncu flama

Beyaz bayrak

Durumlar

Eskimiş tahta

Yıpranmış duvarlar

Yeni saat

Tembel öğrenci

Çalışkan kız

Yaşlı kadın

İhtiyar adam

Sararmış yapraklar

Yeşermiş umutlar

Filizlenmiş başaklar

Yamuk yumuk adam

Uzun yollar

Biçimler

Yamuk üçgen

Dörtgen prizma

Eğik masa

Yatık şişe

Biçimsiz yol

Şekilsiz sandalye

Stili olmayan elbise

Niteleme Sıfatı Örnek Cümleler

Ahmet Mithat’ın eşsiz romanlarından bir tanesi de Felatun Bey ile Rakım Efendi’dir. ( Nasıl roman? Eşsiz roman. Eşsiz sözcüğü roman ismini nitelediği için niteleme sıfatıdır. Niteleme sıfatını bulurken isme “nasıl?” sorusunu sorduğumuzu unutmayın.)

Felatun Bey, Çamlıca’da gezerken güzel bir kıza rastlar. (Nasıl kız? Güzel kız. Güzel sözcüğü niteleme sıfatıdır, kız sözcüğü ise isimdir.)

Felatun Bey, rastladığı bu kızın aslında kötü niyetli bir kız olduğunu bilmez. (Nasıl niyetli? Kötü niyetli. “Kötü” sözcüğü burada niteleme sıfatı görevindedir. Hatta bir adım daha öteye gidersek “nasıl kız?” sorusuna cevap olarak “kötü niyetli kız” cevabını alırız. Burada “kötü” ve “niyetli” sözcükleri birleşerek ikisi birlikte yeni bir sıfat oluşturmuştur.

Tanzimat dönemi olay çevresinde gelişen metinlerine baktığımızda kusurlu romanlar hemen gözümüze çarpar. (Nasıl romanlar? Kusurlu romanlar. “Kusurlu” sözcüğü niteleme sıfatıdır.)

Küçük ev adeta ona el sallıyordu. (Nasıl ev? Küçük ev.)

Büyükçe bir arabayla kapısına geldiğini hayal ediyor ve mutlu oluyordu. (Nasıl araba? Büyükçe araba.)

Öğretmenimiz defterimize on, on beş defa yamuk şekiller çizmemizi istedi. (Nasıl şekiller? Yamuk şekiller.)

Mavi kazağımı nereye koyduysam bulamıyorum. ( Nasıl kazak? Mavi kazak.)

Siyah pantolon altına en güzel siyah çorap oluyor. ( Nasıl pantolon? Siyah pantolon. Nasıl çorap? Siyah çorap.)

Ona dolma kalem hediye etmeyi düşünüyorum, ne dersin? (Nasıl kalem? Dolma kalem.)

Ona kavuşmak için uzun yollar katettiğimi bir bilseydi.

Direksiyonun yanında siyah bir düğme olacak, oraya basmalısın.

Macera filmlerinde bomba imha uzmanları hep kırmızı kabloyu keserler.

UYARI

Sıfatlar daima isim soylu sözcükler olmayabilirler. Sıfat fiiller ve sıfat fiil öbekleri de cümlede sıfat görevinde kullanılabilir.

Koşar adımlarla bana doğru yaklaştı. ( Nasıl adımlar? Koşar adımlar. “Koşar” sözcüğü burada sıfat görevinde kullanılmış bir sıfat fiildir. Yani fiilimsi/eylemsidir. )

Denizler kadar engin bakan gözlerine bir kez daha hayran kaldım. ( Nasıl gözlerine? Denizler kadar engin bakan gözlerine. Burada “denizler kadar engin bakan” ifadesi bir sıfat fiil grubudur ve burada tüm sözcükler sıfat görevinde kullanılmıştır.)

Dönülmez akşamın ufkundayım, vakit çok geç. (Nasıl akşam? Dönülmez akşam.)

Niteleme Sıfatı Örnek Paragraflar (Paragraf içinde bulma)

Yağmurlu günlerden birinde kafamı cama yaslayıp gözlerime değecek olan yağmuru seyrediyordum.  Elimde taze demlenmiş, enfes kokan bir bardakince belli bardakta. O sırada sokaktan geçen yaşlı adama takıldı gözlerim. Hayatın yükü sırtında, kim bilir nereden geliyor, nereye gidiyordu yağmura aldırmadan.

B. BELİRTME SIFATLARI

İsimleri işaret, sayı, sıra, belirsizlik ve soru yoluyla belirten sözcüklere belirtme sıfatı denir. Belirtme sıfatları işaret sıfatı, sayı sıfatı, belgisiz sıfat ve soru sıfatı olmak üzere dört alt başlıkta incelenir.

1. İşaret Sıfatları

İşaret sıfatı, bir adın yerini işaret yoluyla belirten sözcüktür. Ada sorduğumuz “hangi?” sorusunun cevabı bize işaret sıfatını verir.

Şu, bu, o, şuradaki, oradaki, buradaki, öteki, beriki, diğeri, böyle, şöyle, öyle gibi sözcükler bir ismin yerini işaret ederek işaret sıfatı olabilirler.

İşaret Sıfatı Örnekleri

Şu ev, bu araba, o bina, diğer bardak, öteki dolap, beriki masa, şu kalem, bu oda, diğer telefon, öbür hamle, öteki renkler gibi.

İşaret Sıfatları Örnek Cümleler

Kütüphaneden diğer kitabı da getirir misin? (Hangi kitap? Diğer kitap. İşaret sıfatı.)

Öyle insanlar var ki! (Hangi insanlar? Öyle insanlar. İşaret sıfatı.)

Bana sormadan bu konuda nasıl karar verirsin? (Hangi konuda? Bu konuda. İşaret sıfatı.)

Bir sonbahar hüznü sarmış yine o sokakları. (Hangi sokakları? O sokakları. İşaret sıfatı.)

Hayat mücadelesi veren bu insanları bir kere daha alınlarından öpmek gerekiyor.

oradaki hayatı bilmek mümkün değildi.

Şuradaki çeşmede duralım da bir soluklanalım.

Orhan Pamuk’un en sevdiğim kitabı “Öteki Renkler” kitabıdır.

Beriki otobüse bineceğiz.

İşaret Sıfatı Örnek Paragraf

Bu konuda ona hak vermeyi öyle çok istiyordum ki. Ama ağzından çıkan her sözcük beni derinden yaralıyordu. O mesele ile bu davranışın ne alakası var diyordu hâlâ yüzüme bakarak. Sahi gerçekten öyle miydi? Ben abartmak için yer arıyor, öteki konu ile diğer adamı zoraki mi bir arada tutuyordum, bilmiyorum.

UYARI

“Böyle, öyle, şöyle” sözcükleri kullanıldığı yere göre hem işaret sıfatı, hem işaret zamiri hem de zarf olabilirler.

Böyle çocuk herkese nasip olmaz. (Hangi çocuk? Böyle çocuk. Buradaki “böyle” sözcüğü ismi nitelediği için sıfat görevindedir.)

Böylesi herkese nasip olmaz. (Böylesi sözcüğü burada çocuk sözcüğünün yerine kullanılmıştır. Haliyle adıl görevinde kullanılmıştır.)

Böyle konuşma lütfen. (Böyle sözcüğü burada bir fiilimsiyi nitelediği için zarf görevindedir.)

2. Sayı Sıfatları

Bir adı sayı, sıra, adet, miktar yönüyle belirten sıfatlardır. Farklı alt başlıkları vardır.

2.a. Asıl Sayı Sıfatı

Varlıkların sayılarını kesin olarak bildiren sıfatlardır. İsme sorduğumuz “kaç?” sorusuna cevap verir.

Üç kilo elma al. (Kaç kilo? Üç kilo. Üç sözcüğü asıl sayı sıfatıdır.)

Beş paket margarin al.

Dört kardeşiz.

Yedi ağacı da suladın mı?

Bir takım elbise aldım, ikinciye param yetmedi.

Abi, bir liran var mı abi?

2.b. Sıra Sayı Sıfatı

Varlıkların sırasını gösteren sıfatlardır. İsme sorduğumuz “kaçıncı?” sorusuna cevap verirler. Ayrıca sayılara getirilen “-ıncı, -nci” gibi eklerle oluşturulur.

Birinci basamağı başarıyla geçtim. (Kaçıncı basamak? Birinci basamak. Birinci sözcüğü sıra sayı sıfatıdır.)

Sağdan üçüncü ev bizim.

Yedinci katta oturuyoruz.

Beşinci Boyut filmini izler misin?

2.c. Üleştirme Sayı Sıfatı

Üleştirmek, paylaştırmak, bölüştürmek demektir. Üleştirme sıfatı da bölüştürme anlamına gelir. “-ar, -er” ekiyle yapılır. İsme sorduğumuz “kaçar?” sorusuna cevap verir.

Hepimize üçer misket düştü.

Babadan kalacak ikişer dönüm tarla, hepsi bu.

Kişi başı yedişer köfte düşüyor.

2. ç. Kesir Sayı Sıfatı

Varlıkların parçalarının bütüne oranlarını söyleyen sıfatlardır.

Evin üçte bir hissesi bana ait.

Yarım elma gönül alma.

Sayı Sıfatları Paragraf Örneği

Bir kilonun hesabını mı yapıyorsun dedim ona. Bir kahvenin kırk yıl hatırı vardır dedim. Ayıp değil mi bu yaptığın? Ben senin çocuklarının düğününe ikişer çeyrek taktım. Bizdeki para değil de çakıltaşı mıydı?

3. Belgisiz Sıfatlar

Adları kesinlik bildirmeyen değerlerle, belirsiz bir şekilde gösteren sıfatlardır. Belgisiz sözcüğü aslında belirsiz sözcüğünün bir farklısıdır.

Bir, birkaç, biraz, birçok, pek az, pek çok, kimi, bazı, başka, birtakım, tüm, hiçbir, herhangi gibi sözcükler bir ismi belirttiklerinde belgisiz sıfat olurlar.

Belgisiz Sıfat Örnek Cümleleri

Birkaç öğrenci bana yardım edebilir mi?

Bazı çocuklar ağlayarak söylediklerini kabul ettireceklerini zannediyorlar.

Kimi insanlar bu konuya oldukça duyarsız.

Tüm kitaplar bir gün beni yazacak.

Hiçbir konu çıkmadı ya la sınavda.

İçeri güzel bir kız girdi.

Birtakım hayaller peşinde heba ettik ömrümüzü.

UYARI

“Bir” sözcüğü sayı, rakamsal bir değerde kullanılırsa sayı sıfatı olur.

Diğer durumlarda ise belgisiz sıfattır.

Bir limon, bir bardak (“Bir” sözcükleri sayı sıfatıdır.)

Bana şuradan bir su verir misin? (“Bir” sözcüğü belgisiz sıfattır.)

TAKTİK
 Niteleme sıfatı ile isim arasına giren bir sözcüğü genelde belgisiz sıfat olur. 

Kapıdan güzel bir kız girdi. (Güzel sözcüğü niteleme sıfatı, bir sözcüğü belgisiz sıfattır.)

4. SORU SIFATI

Adları soru yoluyla belirten sözcüklere soru sıfatı denir. Sözcük türleri konusunun en zor sorusu soru anlamının hangi sözcük türü ile sağlandığını bulduran sorulardır. Soru sıfatı, soru adılı, soru zarfını bulmak diğer türlere göre çok daha zordur.

Nasıl, hangi, kaç, kaçar, kaçıncı, ne, ne kadar gibi sözcükler bir ismin önünde kullanılırsa soru sıfatı olurlar.

Nasıl güzel bu çocuk böyle?

Hangi evde oturuyorsunuz siz?

Kaç kişi var önünde?

Kaçar kişilik gruplar oluşturacağız?

Kaçıncı sıraya park ettik arabayı?

Bu ne yaman çelişki böyle?

Ne kadar paran var?

UYARI 1
 Soru sözcükleri bir adın önünde kullanırlarsa, soru sıfatı, bir eylemin veya eylemsiyi soru yoluyla belirtirlerse soru zarfı, bir adın yerini tuttuklarında ise soru adılı olurlar. 

Hangi binanın önüne bırakalım arabayı? (Soru sıfatı)

Hangisinin önüne bırakalım arabayı? (Soru adılı)

Nasıl gülüyor bu çocuk? (Soru zarfı)

Sıfatlar ve Zamirler Arasındaki Fark
Sıfatlar ve Zamirler Arasındaki Fark
UYARI 2

YGS Türkçe sorularında “Soru anlamı hangi türden sözcükle sağlanır?” soru köküyle karşınıza çıkan sorularda “mı, mi” soru edatıyla kurulmuş cümleleri hemen eleyebilirsiniz. Çünkü bu cümlelerde soru anlamı “mı, mi” soru edatıyla kurulmuş olur. Bu ÖSYM’nin çok fazla yaptığı bir tuzaktır. Düşmeniz için A şıkkına koyar.

Nasıl bir ev aldığını biliyor musunuz? (Bu cümlede zihin otomatik olarak soru anlamının “nasıl” sözcüğü ile sağlandığını düşünür ve bir ismin önünde olduğu için de soru anlamı soru sıfatı ile sağlanır derseniz büyük hata edersiniz. Çünkü bu cümlede soru anlamı “mı, mi” soru edatıyla sağlanmıştır. Dikkat ederseniz bize evin nasıl olduğunu değil, bilip bilmediğimizi soruyor. )

5. Unvan Sıfatları

Birçok kaynakta sıfatlar konusunda görmediğimiz ve ÖSYM’nin de pek sormadığı unvan sıfatları, insanların toplumsal durumlarına, mesleklerine göre özel adlarının yanında kullanılan saygı ve tanıtma sözcükleridir.

Öğretmen Kemal, Doktor Murat, Albay Serdar, Yarbay Kemal, Gazi Mustafa Kemal gibi.

YGS Türkçe Konuları

3

YGS Türkçe konu anlatımı içeriğimizin tamamına bu sayfadan ulaşabilirsiniz. Eklediğimiz yazılara bu sayfadan bağlantı verilecektir.

Ses Bilgisi

Büyük Ünlü Uyumu ve Küçük Ünlü Uyumu

Ses Olayları

Yazım Kuralları

Yazım Kuralları

Yazımı Karıştırılan Sözcükler

Bazı Bağlaçların Yazımı

Birleşik Sözcüklerin Yazımı

İkilemeler ve Pekiştirmelerin Yazımı

 

Noktalama İşaretleri

 

Sözcükte Anlam

Sözcükte Anlam Özellikleri (Gerçek, Mecaz, Yan, Terim Anlam)

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri (Eş ses, Eş anlam, Yakın Anlam, Zıt Anlam)

Sözcük Anlamıyla İlgili Temel Kavramlar (Somut, Soyut, Nicel, Nitel, Ad Aktarması, Dolaylama)

Söz Öbeklerinde Anlam (Deyimler, İkilemeler, Atasözleri)

 

Cümlede Anlam

 

Paragraf

Paragrafta Anlatım Teknikleri

Paragrafta Konu – Ana Düşünce

Paragrafta Yapı

Paragrafta Yardımcı Düşünce

 

Sözcük Türleri

İsim

Zamir

Sıfat

Zarf

Edat / Bağlaç / Ünlem

 

Tamlamalar

Sıfat Tamlaması

İsim Tamlaması

 

Eylem

Kılış, Oluş ve Durum Eylemleri

Eylem Kipleri

Çekimli Eylem

Ek Eylem

Eylemsi

 

Sözcük Yapısı

Çekim Ekleri

Yapım Ekleri

Sözcüğün Yapısı

 

Cümle Öğeleri

Temel Ögeler (Özne ve Yüklem)

Yardımcı Ögeler

 

Eylem Çatısı

Nesnesine Göre Eylemler

Öznesine Göre Eylemler

 

Cümle Çeşitleri

Yüklemine Göre Cümleler

Öge Dizilişine Göre Cümleler

Anlamına Göre Cümleler

Yapısına Göre Cümleler

 

Anlatım Bozuklukları

Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları

Dil Bilgisine Dayalı Anlatım Bozuklukları

Adıl (Zamir) Konu Anlatımı

2
zamir, adıl çeşitleri
zamir, adıl çeşitleri
adıl nedir?
adıl nedir?

Çeşitli yönlerden ismin yerini tutan sözcüklere adıl veya zamir denir. Adıl sözcüğü AD sözcüğünden aklınıza gelsin. AD-IL şeklinde. Ad’ın yerini tutan demek.

 

 

UYARI

Biz adıl deyince genelde “ben, sen,o” gibi kişi adının yerini tutan sözcükleri zannediyoruz. Ancak bunlar zamirlerin sadece bir bölümü olan kişi zamirleridir. Oysaki işaret zamirleri, belgisiz zamirler gibi birçok alt başlığı var. Az sonra onlara da tek tek bakacağız.

Cahit, yazdığı zarif şiirini masanın üzerinden alarak çantasına koydu.

Bu cümleyi şu şekilde yazalım:

O, bunu, şuradan alıp oraya koydu.

Şimdi bu cümledeki isimlerin yerine hangi zamirleri koyduğumuza tek tek bakalım:

Cahit = O

yazdığı zarif şiirini = bunu

masanın üzerinden = şuradan

çantasına = oraya

Bu örnekte de gördüğümüz gibi, ismin yerini tutan bu sözcüklerin hepsine birden zamir yani adıl diyoruz.

Adılların Özellikleri (Zamirlerin Özellikleri)

    • Adıllar adın cümlede yaptığı bütün görevi yaparlar.
    • Ada gelen çekim eklerin tamamını alabilirler.

ben/bana/beni/benden/benim/bensiz/ben mi/

bu/buna/bunu/bundan/bunun/bunsuz/bu mu

    • Ad tamlaması (isim tamlaması) kurabilirler.

Benim kalemim, bunun kapağı, senin defterin, çocuklardan biri.

    • Cümlenin herhangi bir ögesi olabilirler.

Ben, akşam Ami Khan’ın son filmine gideceğim. (Ben: Özne)

ADIL TÜRLERİ ( ZAMİR ÇEŞİTLERİ)

Adıllar aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır:

A. Sözcük halindeki adıllar

1. Kişi adılı
2. Dönüşlülük adılı
3. İşaret adılı
4. Belgisiz adıl
5. Soru adılı

B. Ek halindeki adıllar
1. İyelik adılı
2. İlgi adılı

A. SÖZCÜK HALİNDEKİ ADILLAR

1. KİŞİ ZAMİRİ

Kişi isimlerinin, şahısların yerini tutan zamirlerdir. Ben, sen, o, biz, siz, onlar, bana ve sana dediğimiz zaman kişi adıllarının tamamını saymış oluruz. Bunlardan başka kişi adılı yoktur.

Kişi Adılı Örnekleri

Ben Türkçe kursuna gidiyorum.

Sen Türkçe kursuna gidiyorsun.

O Türkçe kursuna gidiyor.

Biz Türkçe kursuna gidiyoruz.

Siz Türkçe kursuna gidiyorsunuz.

Onlar Türkçe kursuna gidiyor.

Bana getireceğin roman yanında mı?

Sana ne aldım, görmek ister misin?

2. DÖNÜŞLÜLÜK ZAMİRİ


Dönüşlülük adılı KENDİ
sözcüğüdür. Cümlede gerçekleştirilen eylemin bizzat özne tarafından yapıldığını ifade etmek için kullanılır.

Kendi/ kendim / kendin / kendisi/ kendimiz / kendiniz / kendileri şeklinde karşımıza çıkabilir.

Dönüşlülük Adılı Örnekleri

Kendileri ne zaman teşrif edecekler?

Ben kendimi bildim bileli bu oğlan hep böyle.

Bu onun kararı, bırakın bu kararı kendisi versin.

Böyle olmasını kendiniz istemediniz mi, şimdi niye bize hesap soruyorsunuz?

Ne zaman yemek yiyeceğine kendisi karar verir.

UYARI 1

Dönüşlülük zamiri aslında bir kişi zamiri sayılabilir. Sorunun seçeneklerinde dönüşlülük zamiri ifadesi yoksa kişi zamiri ifadesini de işaretleyebilirsiniz.

UYARI 2

Dönüşlülük zamiri olan “kendi” sözcüğü herhangi bir kişi zamiri ile birlikte kullanıldığında cümleye pekiştirme anlamı katar ve anlatım bozukluğu olmaz.

Bu soruları ben kendim çözdüm. (Burada kendi dönüşlülük zamiri ben şahıs zamirini pekiştirmiştir. Buna pekiştirilmiş özne denir.)

Buraya sen kendin mi geldin? (Burada da kendi dönüşlülük zamiri sen şahıs zamirini pekiştirmiştir. Anlatım bozukluğu yoktur.)

3. İŞARET ZAMİRİ

Varlıkların, nesnelerin yerini işaret yoluyla tutan sözcüklerdir.

İşaret Adılları

Bu/bunu/buna/bunda/bundan/bunlar/bunları/bunlara/bunlarda/bunlardan

Şu/şunu/şunda/şundan/şunlar/şunları/şunlara/şunlarda/şunlardan

O/onu/ona/onda/ondan/onlar/onları/onlara/onlarda/onlardan

Öteki/ötekiler/ötekini/ötekine/ötekinde/ötekinden

Beriki/berikiler/berikini/berikine/berikinde/berikinden

Böylesi/böyleleri/böylesini/böylesine/böylesinde/böylesinden

Şöylesi/şöyleleri/şöylesini/şöylesine/şöylesinde/şöylesinden

Öylesi/öyleleri/öylesini/öylesine/öylesinde/öylesinden

Öbürü/öbürleri/öbürlerini/öbürlerine/öbürlerinde/öbürlerinden

Diğeri/diğerleri/diğerlerini/diğerlerine/diğerlerinde/diğerlerinden

İşaret Adılı Örnekleri

Bunun gibi kaç tane tanıyorum ben biliyor musun?

Bunlardan üç beş tanesini sallandıracaksın Kızılay Meydanı’nda bak bakalım yapabiliyorlar mı bir daha.

Bunlardan biraz daha alsak tanesi kaça gelir acaba?

Şunu iyi bil ki, bu konu burada kapanmadı.

Evladım, poşete şundan da koyar mısın?

Şunlardan hiç memnun kalmadım, onları bir daha almayacağım.

O bu yaz yediğim en güzel meyveydi.

Onlar bu koleksiyonun en nadide parçalarıdır.

Onları ayrı bir tabağa koyup getirmen mümkün mü?

Abla, onlardan kalmamış sarı leblebi vereyim mi?

Ötekini hiç anlamamıştım, şimdi çok iyi anlıyorum.

Berikinde biz oturuyoruz, bunda ağabeyim.

Bendeki de kör talih, şöylesi benim karşıma çıkmıyor ki.

Çay falan koymayın, şöylesine bir uğrayalım dedik.

Diğerini bana uzatır mısın?

Diğeriyle benim hiçbir işim yok, götürebilirsin buradan.

Bunun da diğerlerinden bir farkı yok.

UYARI 1

“O” sözcüğü insanın yerine kullanılıyorsa kişi zamiri, insan dışında bir varlık yerine kullanılıyorsa işaret zamiri olur.

Onu bir daha gözüm görmesin, inanın elimden bir kaza çıkacak. (Burada “o” sözcüğü bir insanın yerine kullanıldığı için kişi adılı yani şahıs zamiri olur. )

O çok çabuk kırılabilecek bir bardaktır. (Burada “o” sözcüğü cansız bir varlık yerine kullanılmış ve onu işaret etmiştir. İşaret zamiridir.)

UYARI 2

İşaret zamiri ile işaret sıfatı birbirine çok karıştırılabilir. Burada çok basit bir mantık vardır. Eğer işaret eden sözcüğün işaret ettiği sözcük hemen yanında yer alıyorsa işaret sıfatı yer almıyorsa işaret zamiridir.

4. BELGİSİZ ZAMİR

Adın yerini belirsiz şekilde tutan adıllardır.

Biri, hepsi, şey, tümü, biraz, az çok, bazıları, başkası, birçoğu, her birine, birkaçını, ötekini berikini gibi.

Belgisiz Adıl Örnekleri

Bazıları benim söylediklerimi yapmama konusunda direniyor.

Birkaçına sıkı bir ceza verseler bak bakalım bir daha yapıyorlar mı?

Birçoğu romanın ön sözünü okumuyor bile.

Hepsi senin mi?

Bunlardan birkaçını sallandıracaksın Kızılay Meydanı’nda, bak bakalım bir daha yapıyorlar mı?

Tümü ona miras kalmış.

5. SORU ZAMİRİ

Adların yerine soru yoluyla geçen sözcüklerdir.

UYARI

Sözcük türlerinde öğrencilerimizin en çok soru kaçırdığı yer “Soru adılı, soru zamiri, soru sıfatı ve soru zarfı” başlıklarıdır. Kaçırılan soruların kökleri genellikle “Soru anlamı hangi türden sözcükle sağlanmıştır?” şeklinde karşımıza geliyor.

Burada basit bir mantıkla bu soruları çözebilirsiniz: Soru zamirine alacağınız cevap herhangi bir isim veya herhangi bir adıl (işaret, kişi, dönüşlülük, belgisiz) olabilir.

Bana Yozgat’tan ne getirdin? Arabaşı.

Benimle kim gelecek? Ben.

(Bu iki örnekte koyu yazdığımız sözcükler soru adılıdır. Çünkü alacağımız cevap birer isim ve adıldır.

Soru adılları bu şekilde karşımıza çıkabilir:

Kim (kimi, kime, kimde, kimden, kimler,…)

Ne (neyi, neye, neyde, neyden, neyler,…)

Nere (nereyi, nereye, nerede, nereden, nereler,…)

Hangisi (Hangimiz, hanginiz, hangileri, …)

Kaç (Kaçıncı, kaçımız, kaçınız, kaçıncısı,…)

Soru Zamiri Örnekleri

Pikniğe nereye gideceğiz? (Bolu’ya.)

Seni sinirlendirecek ne sordu? (Aramızdaki gerginliği)

İlk tercihine nereyi yazacaksın? (İzmir’i)

Hangisinde oturuyorsunuz? (Şunda)

Hanginiz doğru cevabı söyledi? (Ben.)

Kaçınız verdiğim ödevleri yaptı? (İkimiz)

UYARI 1

Sevgili öğrenciler, SORU ADILI ile SORU SIFATInı birbirine sakın karıştırmayın. Bir sözcüğün sıfat olabilmesi için yanında mutlaka kastettiği ismin yer alması gerekiyor. Kastedilen isim yer alırsa sıfat, yer almazsa adıl olur. Hemen örneğimize bakalım:

Hangisi sizin eviniz? (Bu. / Soru zamiri.)

Hangi ev sizin? (Bu ev. / Soru sıfatı.)

Bu iki örneğe baktığınız zaman, birinci örnekte “hangisi?” diye sorduğumuzda kastettiğimiz şeyin ne olduğunu söylemiyoruz. Ancak ikinci cümlede “hangi?” diye sorduğumuzda “ev” sözcüğünü kastettiğimizi görüyoruz. Zaten alacağımız cevap da bunlara göre değişiyor.

UYARI 2

Eğer soru anlamı taşıyan bir sözcükle birlikte “mı” soru edatı kullanılmışsa orada soru anlamı “mı” soru edatınadır.

Örnek:

“Bizimle kimin geleceğini biliyor musun? “ (Bu cümle yanıltmalı bir cümledir. Soru anlamı “kimin” sözcüğü ile değil “musun” ile sağlanmıştır. Zaten dikkatli bir şekilde bakarsanız burada bizden kimin olduğu istenmiyor, bilip bilmediğimiz soruluyor. Bu tarz sorulara dikkat edelim.

B. EK HALİNDEKİ ADILLAR

1. İYELİK ADILI

Tamlayanı düşmüş isim tamlamalarında tamlananın aldığı iyelik eki iyelik zamiri olarak adlandırılıyor. Çünkü iyelik eki o andan itibaren tamlayanın da görevini üstlenmiş oluyor.

Benim Kalem-im (Bu örnekte “benim” sözcüğü tamlayan, “kalemim” sözcüğü de tamlanandır. Buradaki –im eki iyelik ekidir.)

Kalem-im (Bu örnekte tamlayanı düşmüş bir isim tamlaması görüyoruz. Tamlayan düştüğü için tamlayanın görevini tamlanandaki –im eki üstleniyor. Haliyle –im eki de iyelik zamiri oluyor.)

Kalem-in, kalem-i, kalem-imiz, kalem-iniz, kalem-leri

2. İLGİ ADILI

İlgi eki olan –ki eki bir adın yerine kullanıldığında ilgi adılı adını alır.

Ankara’nın eğitim potansiyeli diğer illerinkine göre daha fazla. (Bu örnekte aslında “illerinki” sözcüğündeki “-ki eki”, “illerin eğitim potansiyeli” tamlamasındaki “eğitim potansiyeli” sözcüklerinin yerine kullanılıyor. Haliyle ilgili adılı durumuna geliyor.

Bizimki bize çok kırıldı. (bizim ailemiz)

Benim notlarım, onunkinden daha iyiydi. (onun notlarından)

UYARI

Sıfat yapan –ki ile ilgi adılı –ki’yi birbirine karıştırmamak gerekir.

Evdeki hesap çarşıya uymuyor. ( Bu örnekte “-ki” eki sıfat yapan ki’dir. Çünkü “hangi hesap?” sorusuna cevap verir. )

Bizim araba sizinkinden daha güzel. (Bu örnekteki –ki de ilgi adılı olan –ki ‘dir çünkü araba sözcüğünün yerini tutmuştur, sizin arabanızdan)

Sözcükte Anlam Çıkmış Sorular Online Test

2

Son 15 yılda ÖSS, YGS Türkçe ve LYS Türkçede çıkmış “Sözcükte Anlam ve Söz Öbeğinde Anlam” sorularını kendinizi denemeniz için online sınav haline getirdik. Testimiz 61 sorudan oluşuyor. Yıllar karışık verilmiştir. Sabırla çözünüz.

[mtouchquiz 2]

Konularına Göre YGS Türkçe Çıkmış Sorular

0
YGS Türkçe Çıkmış Sorular Online Test

Konularına göre tasnif ettiğimiz YGS Türkçe soruları online denemeleri ÖSYM’nin son yıllarda sorduğu sorulardan oluşmaktadır. Aşağıda konu konu YGS Türkçe çıkmış soruları bulabilirsiniz.

Sözcükte Anlam Çıkmış Sorular ( 61 Soruluk Online Test )

Deyimler Çıkmış Sorular ( 5 Soruluk Online Test )

Cümlede Anlam Çıkmış Sorular – I ( 35 Soruluk Online Test )

Cümlede Anlam Çıkmış Sorular – II ( 30 Soruluk Online Test )

Cümlede Anlam Çıkmış Sorular – III ( 21 Soruluk Online Test )

Cümlede Anlam Çıkmış Sorular – IV ( 22 Soruluk Online Test )

Cümlede Anlam Çıkmış Sorular – V ( 29 Soruluk Online Test )

Çıkmış Sorular

1
Çıkmıi Sorular Online Test

ÖSYM’nin hazırlamış olduğu YGS, LYS, KPSS ve ALES ve TEOG gibi merkezi sınavlarda sorulan Türkçe sorularının arşividir.

YGS Türkçe Çıkmış Soruları (Konu konu ayrılmıştır.)

Sözcük Türleri

0
sözcük türleri
sözcük türleri

Sözcük türleri konusu YGS Türkçe dil bilgisinin en temel ve en önemli konusudur. Türkçenin sarmal bir yapıda olduğunu, bir konuyu öğrenmenin diğer konuyu öğrenme üzerinde olumlu etki yaptığını daha önceki yazılarımızda söylemiştik. Bu sebeple sözcük türleri konusunu iyi öğrenmeniz dil bilgisinin hemen her konusunda işinize yarayacak, sizi diğerlerinden bir adım önde tutacaktır.

 Sözcüğün türü, görevi, çeşidi ve işlevi sorulursa bizden aslında o sözcüğün isim, sıfat, zamir, zarf gibi türlerden hangisi olduğunu öğrenmek istediklerini unutmayın.  Soru çözümü yaparken buna dikkat edin.

Sözcükler cümle içerisinde farklı tür özelliği taşırlar. Tür özelliği taşımaları bakımından sözcükleri şu şekilde sınıflandırabiliriz:

A) Ad soylu sözcükler:

Ad (isim )

Adıl (zamir)

Sıfat (ön ad)

Belirteç (zarf)

İlgeç (edat)

Bağlaç

Ünlem.

B) Eylem (Fiil)

UYARI

Eylemsiler (fiilimsiler) eylem anlamını yitirip isimleşmeye başlamış, cümlede isim görevi gören bir sözcüktür. İsme gelen bütün ekleri alırlar. Eylem anlamını yitirmiştir.

Ad (İsim) Konu Anlatımı

3
adlar-isimler
adlar-isimler

Evrende gördüğümüz, duyduğumuz, bildiğimiz, kısaca tüm soyut-somut varlıkları ve kavramları karşılayan sözcüklere ad yani isim denir.

Adlar, adıllara, zarf ve sıfatlara göre daha kapsamlıdır.

Adlar; isme gelen tüm çekim eklerini (hâl/durum eki, tamlayan ve tamlanan eki, iyelik eki, çoğul eki, eşitlik eki, vasıta eki vs. ) alırlar. Ayrıca isim tamlaması ve sıfat tamlaması kurarak özne, nesne, tümleç ve yüklem olarak işlev görürler.

Ad ve isim sözcüğü aynı anlama gelmektedir. Eskiden daha çok “isim” sözcüğü kullanılırken günümüzde “ad” sözcüğü Türkçe kökenli olduğu için daha çok tercih edilmektedir. Biz de aşağıda daha çok “ad” sözcüğünü kullanacağız.

 

Adların (İsimlerin) Sınıflandırılması

1. Varlıklara Verilişlerine Göre

a. Özel Ad (Ad)
b. Cins Adı (Tür Adı)

2. Varlıkların Sayılarına Göre

a. Tekil Ad
b. Çoğul Ad
c. Topluluk Adı

3. Varlıkların Maddelerine Göre

a. Somut Ad
b. Soyut Ad

adlar isimler

1. VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE İSİMLER

A. Özel Ad

Eşi ve benzeri olmayan varlıkları diğerlerinden ayırt etmek için kullandığımız, o varlığa özgü sözcüktür. Söylendiğinde akla sadece o varlık gelir.  Özel isimler cümlenin neresinde olursa olsun büyük harfle başlar. 

Çeşitli özel isimleri aşağıda gruplara ayırarak örnekleyelim.

Kişi Ad ve Soyadları: Cahit Zarifoğlu, Rasim Özdenören, Erdam Beyazıt, Mustafa Kemal Atatürk, Şemseddin Sami, Ahmet Hamdi Tanpınar vb.

Kıta, devlet, ülke, millet, dil, din, mezhep adları: Afrika, Asya, Anadolu, Avrupa, Türkiye Cumhuriyeti, Almanya, Bulgaristan, Türk, Fars, Hindu, Türkçe, İngilizce, Müslüman, Yahudi, Şiir, Sünni vb.

Hayvanlara verilen özel isimler: Tekir, Karabaş, Pamuk, Boncuk, Minnoş vb.

Bölge, şehir, köy, semt, cadde gibi yerlere verilen adlar: Ege Bölgesi, Ankara, Mamak, Dikimevi, Tanpınar Caddesi gibi.

Dergi, gazete, kitap vb. adları: Sabah, milliyet, posta, Türk Dili, Dergâh, Uzun Hikâye, Sır, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Huzur gibi.

Kurum ve kuruluş adları: Türk dil Kurumu, Maliye Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara Atatürk Anadolu Lisesi, Güvercin Sevenler Derneği gibi.

Coğrafi varlıkların ve gezegenlerin adları: Van Gölü, Nemrut, Süphan, Jüpiter, Venüs gibi.

B. Tür (Cins) Adı

Aynı türden varlıkların genel adı olan sözcüklerdir.

Tür isimleri herkes tarafından bilinen isimlerdir. Toplumun tamamı tarafından aynı şekilde algılanır. Örneğin “ülke” sözcüğü dili ve bayrağı ortak olan insanların bir arada yaşadığı yerdir. Tür adıdır. Çünkü ülke dediğimiz zaman zihnimizde net bir varlık canlanmaz. Ancak “Türkiye” dediğimizde daha özele gitmiş oluruz. Özel bir topluluğun yaşadığı ülkeye isim vermiş oluruz. Haliyle “Türkiye” sözcüğü özel ad olur.

Cins isim örnekleri

Ev, araba, dağ, taş, toprak, kaya, kuş, inek, hayvan, meşe, çam, dalgıç, kedi, çanta, kalem, silgi, duvar, boya, araba, kitap, kedi, köpek, zürafa, taksi, dolmuş, otobüs, sinema, film, sınav, ders, okul, dershane, telefon, televizyon, internet, mağaza, ticaret, edebiyat, şiir, sanat, roman, hikâye, masal, fıkra gibi.

UYARI 1

“Ay, dünya, güneş” sözcükleri terim anlamıyla kullanılırsa özel ad olur ve cümle içerisinde büyük harfle başlar; terim anlamı dışında kullanılırsa tür adı olur.

Dünyanın uydusu Ay’dır. ( “Ay” sözcüğü burada terim anlamlıdır, özel isim olur ve büyük harfle yazılır. )

Yüzün ay kadar güzel parlıyor. (“Ay” sözcüğü burada mecaz anlamlıdır, özel değildir. )

UYARI 2

Bazı tür adları bir türün genelini kapsayacak şekilde kullanılırken bazen de o türden bir şeyi anlatmak için kullanılarak daha dar bir kapsam ifade eder. Tabii bu durum soruda özellikle belirtilir.

Ev satın almak kolay değildir, ben bu olaya sanat gözüyle bakıyorum. (Ev, genel anlamlıdır.)

Evimi çok seviyorum. ( Ev, daha dar, özel anlamlıdır. )

2. VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE ADLAR

A. Tekil Ad

tekil isim“-ler, -lar” çoğul ekini almamış sözcükler tekil ad sayılırlar. Sözcüğün anlamının genel olup olmaması önemli değildir.

Ev, araba, masa, kalem, silgi, duygu, düşünce, fikir, bilgisayar, telefon, tabak, çizgi gibi.

Özellikle asker sözcüğünü aklınızda tutun. Asker sözcüğü tekil addır.

B. Çoğul Ad

çoğul isim “-ler, -lar” ekini almış sözcükler çoğul anlam taşır. Bu ek geldiği sözcüğe “birden fazla” anlamı katar.

Evler, arabalar, masalar, kalemler, silgiler, duygular, düşünceler, fikirler, bilgisayarlar, telefonlar, tabaklar, çizgiler gibi.

ASKERLER sözcüğünü aklınızda tutun. Çoğul isimdir.

UYARI

Çoğul eki “-lar, -ler” eki cümleye bazen farklı anlamlar katabilir.

Bu memleket daha nice Fatihler yetiştirir. ( Benzerlik anlamı katmıştır.)

Osmanlılar 700 yıl üç kıtaya hüküm sürmüştür. (Hanedan, boy isimleri.)

Bu iş için kalkıp İstanbullara kadar gitti. (Abartma anlamı katmıştır.)

Gelen kız yirmi yaşlarındaydı. (Yaklaşıklık anlamı katmıştır.)

Sabahları kahve içmeye bayılırım. (Zaman anlamı katmıştır.)

Küçük beyler henüz uyanmadı. (Saygı anlamı katmıştır.)

C. Topluluk Adı

topluluk adıÇokluk ekini almadan, birden fazla varlığın bir araya gelerek oluşturduğu grupları karşılayan isimlerdir.

Sürü, düzine, deste, takım, bölük, tabur, manga, küme, düzine, orman, koruluk, millet, komisyon gibi.

ORDU sözcüğü her ne kadar çoğul eki almamış olsa da birden fazla askerin bir araya gelmesiyle oluşan gruba verildiği için topluluk adı olur.

3. VARLIĞIN NİTELİĞİNE GÖRE ADLAR

A. Somut Ad

Beş duyu organımızdan en az bir tanesi ile algılayabildiğimiz; görebildiğimiz, duyabildiğimiz, dokunabildiğimiz, tadabildiğimiz veya koklayabildiğimiz varlıklara somut varlık, bu varlıklara verilen isimlere de somut isim denir.

Hava, ışık, rüzgâr, tahta, kalem, koku, parfüm somut ada örnek gösterilebilir.

B. Soyut Ad

Beş duyu organımızdan hiçbiri ile algılayamadığımız ancak varlığını hissedebildiğimiz varlıklara soyut varlıklar, bu varlıklara verilen isimlere de soyut ad denir.

Aşk, sevgi, hayal, rüya gibi sözcükler buna örnek gösterilebilir.

Somut, soyut anlamlı sözcükler ve soyutlama, somutlama konusunu daha detaylı anlattığımız Somut – Soyut konusunu okuyabilirsiniz.