Sıfatların Özellikleri ve Sıfat Tamlaması

0
398
sıfat tamlaması
sıfat tamlaması

Sıfatların belli başlı özellikleri vardır. Bu özellikleri bilmek soruları çözerken işimizi kolaylaştıracaktır. Bu özellikler daha çok sıfatın ve sıfat tamlamasının yorumlanmasından oluşur. Bu sebeple bu özellikleri ezberlemek yerine kavramak, anlamak daha öğretici olacaktır.

Sıfatların Özellikleri

  1.  Sıfatlar mutlaka bir isimden önce gelirler.   Cümlede isim olmazsa zaten sıfattan söz edilemez. Sıfatlar mutlaka isimlerden önce gelir ve isimlerin rengini, biçimini, durumunu, sayısını, sırasını bize söylerler.Şu kalemi uzatabilir misin?
    Şunu uzatabilir misin?

    Bu iki cümleye baktığımızda ilk cümlede “şu” sözcüğünün sıfat olarak kullanıldığını görebiliriz. Çünkü “şu” sözcüğü kalem sözcüğünü işaret etmiştir. İkinci cümlede ise şu sözcüğünün yanında isim yoktur. Burada zamir olarak kullanılmıştır.

  1.   İsim özelliği gösteren sözcük tek başına kullanılırsa isim, bir ismi nitelerse sıfat, bir eylemi nitelerse zarf olur.  Güzellerde vefa olmaz deme ey Bâki! ( Bu cümlede güzel sözcüğü herhangi bir ismi, fiili belirtmemiş veya nitelememiştir. Hoşa giden varlıklara verilen İSİM olarak kullanılmıştır. )

    Güzel insanlar atlara binip gittiler. ( Bu cümlede güzel sözcüğü insanlar ismini nitelemiş ve SIFAT görevinde kullanılmıştır. Nasıl insan? Güzel insan.)

    Bu adama bayılıyorum, çok güzel konuşuyor. (Bu cümlede güzel sözcüğü “konuşmak” eylemini nitelemiştir. Dolayısıyla ZARF / BELİRTEÇ görevinde kullanılmıştır. )

  1.   Sıfatlar çekim eki almazlar.   Bu sıfatların en önemli özelliğidir.Kırmızı Başlıklı Kız en sevdiğin masaldır. (Kırmızı sözcüğü sıfattır ve çekim eki almamıştır.)

    Kırmızılım , sana yandı canım. (Kırmızılım sözcüğü burada isim görevinde kullanılmıştır. Çünkü –m iyelik ekini almıştır.)

  1. Bir   sıfat ile sıfatın nitelediği veya belirttiği isim arasına virgül, noktalı virgül gibi noktalama işareti girmez.   Girerse bu sözcük sıfat olmaz ve haliyle sıfat tamlaması oluşmaz.Yaşlı kadına doğru yaklaştı. ( Nasıl kadın? Yaşlı kadın. Araya hiçbir noktalama işareti girmemiştir.)

    Yaşlı, kadına gülümseyerek baktı. ( Burada yaşlı bir kişinin kadına gülümseyerek baktığını anlıyoruz. Dolayısıyla sıfat olmaz. )

    UYARI

    Eğer bir ismi birden fazla sıfat niteler veya belirtirse SIFATLAR arasına virgül girebilir.

    Siyah, çizgili kazağımı bulamıyorum. (Nasıl kazak? Siyah kazak. Nasıl kazak? Çizgili kazak.)

  1.   Sıfat tamlamalarında bir sıfat birden fazla ismi niteleyebileceği/belirtebileceği gibi birden fazla sıfat bir ismi de niteleyebilir/belirtebilir.   Mavi çorabımı ve kazağımı gördün mü?Nasıl çorap? Mavi çorap. Nasıl kazak? Mavi kazak. Bu örnekte mavi sıfatı çorabı ve kazağı nitelemektedir. Dolayısıyla bir sıfat birden fazla nitelemiştir.

    Eski teknesi ve arabasıyla çok mutlu görünüyor.

    Bu örnekte de eski sıfatı hem tekneyi hem de arabayı nitelemektedir.

  1. Bir isim farklı türden iki sıfatla birden nitelenebilir.Büyük bir evde oturmak gerçekleşmesini en çok istediği hayaliydi.

    Bu cümlede “büyük” sözcüğü niteleme sıfatı iken “bir” sözcüğü rakamsal değer taşımadığı için belgisiz sıfattır.

Sıfat Tamlamaları

Bir ismin kendinden önce gelen sıfatla oluşturduğu söz grubuna sıfat tamlaması denir. Şunu unutmayın ki,  nerede sıfat varsa orada sıfat tamlaması vardır. 

Sıfat Tamlaması Örnekleri

Niteleme Sıfatı ile Oluşturulanlar

Eski ev

yeni araba

kırmızı kalem

büyük düşünce

geniş salon

yüce dağlar

mor salkımlı ev

kara kalem

Çanakkale

Kırıkkale

Yeşil yol

Köhnemiş düşünceler

Belirtme Sıfatı ile Oluşturulanlar

üç katlı ev

üç adam

beşinci boyut

yedi güzel adam

beş hececiler

altışar köfte

onar kalem

Sıfat Fiil ile Oluşturulanlar

tükenmez kalem

aşınmaz yollar

geçilmez kale

koşan adam

kaçan balık

sevinmiş insanlar

kılı kırk yaran düşünceler

yıkılası dünya

tanıdık yüzler

gelecek günler

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.